De katholieken van Vietnam - een inleiding

[00:00:04] De ladder van Jacob. [00:00:06] Literatuur, geschiedenis en muziek met Theo Parlevliet. [00:00:14] Beste luisteraar, hartelijk welkom bij de start van een nieuwe serie programma's. [00:00:29] De serie draagt de overkoepelende titel De katholieke van Vietnam en behandelt dus de geschiedenis van de katholieke minderheid in Vietnam. [00:00:41] In deze eerste inleidende aflevering wil ik u vooral vertellen hoe ik geïnteresseerd raakte in die geschiedenis en probeer ik ook uw interesse te wekken voor dit dramatische maar ook fascinerende verhaal. [00:00:59] U zult in deze aflevering tussen neus en lippen door ook een indruk kunnen krijgen van wat u zoal te wachten staat. [00:01:08] Maar veel van wat ik hier alleen maar even aanstip zal in de volgende afleveringen uiteraard uitvoeriger aan de orde komen. [00:01:18] De geschiedenis van die katholieke minderheid is natuurlijk pas te begrijpen wanneer we dat verhaal plaatsen tegen de achtergrond van de algemene geschiedenis van Vietnam. [00:01:30] Voor die algemene geschiedenis heb ik uitvoerig kunnen putten uit het monumentale werk van de Nederlandse historicus Pieter Meulendijks. [00:01:40] Een man met een werkelijk encyclopedische kennis van land en volk. [00:01:45] Een man die die enorme kennis ook uiterst evenwichtig voor het voetlicht weet te brengen. [00:01:52] Voor de geschiedenis van de Vietnamese katholieken heb ik vooral geput uit een aantal Franse en Amerikaanse monografieën. [00:02:01] De gegevens van die boeken vindt u zoals gebruikelijk op de site van Radio Maria in de programma toelichting bij elke afzonderlijke aflevering. [00:02:14] Een aantal afleveringen gaat dus over de algemene geschiedenis van Vietnam, maar in veel andere afleveringen staat de vraag centraal welke plaats de Vietnamese katholieke inname in een land waar de heersende elite de katholieke godsdienst toch vaak vooral zag als een uit het westen afkomstige importreligie. [00:02:37] Mijn hoofdaandacht is dus niet gericht op binnenkerkelijke zaken als zielzorg, kerkelijke organisatie, vormen van devotie, etc. [00:02:47] Maar meer op de plaats die de Vietnamese katholieken als minderheid binnen hun land innamen. [00:02:56] Mijn belangstelling en nieuwsgierigheid naar de geschiedenis van katholiek Vietnam werd enige tijd geleden voor het eerst gewekt door het lezen van een recent verschenen boek over de Vietnamoorlog, geschreven door de Nederlandse historicus Rimco van der Mar. [00:03:15] Dit tegelijke en evenwichtig geschreven boek draagt de titel In de ban van Vietnam. [00:03:23] De Vietnamese onafhankelijkheidsstrijd en het Westen. [00:03:28] Toen ik dit boek zat te lezen kwamen er ook veel persoonlijke herinneringen bij mij boven drijven. [00:03:38] Wanneer u, beste luisteraar, van mijn leeftijd bent, dus zo rond de 75, zal dat mogelijk ook voor u gelden. [00:03:46] Wat bij ons de Vietnamoorlog heet, staat overigens in het huidige communistische Vietnam bekend als de Amerikaanse oorlog. [00:03:56] Tussen 1965 en 1975 stonden onze kranten er vol van. [00:04:03] En ook op de tv werd er periodiek veel aandacht aangegeven. [00:04:09] In mijn heel jonge jaren heb ik met vrienden nog wel meegelopen in protestdemonstraties, die vooral gericht waren tegen de Amerikaanse militaire aanwezigheid daar en vooral tegen de Amerikaanse bombardementen. [00:04:23] Ik denk een halve eeuw later geheel anders over deze zaken, al ben ik nog steeds geen onverdeeld bewonderaar van de naoorlogse Amerikaanse en buitenlandse politiek. [00:04:37] Bent u, beste luisteraar, jonger, dan zal deze oorlog in de geschiedenisles misschien aan de orde geweest zijn. [00:04:45] Al weet ik bijna zeker dat ik u over zaken ga vertellen die in die lessen veelal onbesproken bleven. [00:04:53] Maar tijdens het lezen van het boek van Van der Maar vieren mij ook zaken op waar ik in die vroegere dagen nooit veel aandacht aan had gegeven, maar waarover we mij nu wel een aantal vragen rezen. [00:05:08] Zo viel het mij op hoe na 1954 in het niet-communistische Zuid-Vietnam een aantal katholieke politici een belangrijke rol gespeeld hebben. [00:05:19] En dat is opmerkelijk, want de katholieken in Vietnam vormen slechts een minderheid van circa 10 procent. [00:05:26] Dus waarom die vooraanstaande rol van bijvoorbeeld de katholieke politicus Ngo Dinh Diem, de man die van 1954 tot en met 1963 president van de Zuid-Vietnamese Republiek was. [00:05:43] En waarom speelde deze Diem in de toenmalige Westerse pers en in de oudere geschiedschrijving vaak de weinig benijdenswaardige rol van ultieme schurk? [00:05:55] In 1963 werd Diem als president van Zuid-Vietnam vermoord tijdens een door de Amerikanen gesteunde staatsgreep. [00:06:07] Ironie van de geschiedenis, beste luisteraar, die Amerikanen deden dat toen onder de verantwoordelijkheid van een president die ook katholiek was, namelijk John F. Kennedy. [00:06:18] Over deze diem ga ik het in latere afleveringen nog uitvoerig hebben. [00:06:24] Ik zou uiteraard proberen niet te vallen voor de verleiding om dat oude beeld van de ultieme schurk nu maar gemakshalve radicaal te wijzigen in een soort katholiek heilige prentje. [00:06:35] Hoewel ik grote bewondering voor de man heb opgevat. [00:06:40] Ngo Dinh Diem moest als politicus optreden in uitzonderlijk moeilijke en complexe omstandigheden. [00:06:47] Omstandigheden waar wij als Nederlanders ons maar moeilijk een volledige voorstelling van kunnen maken. [00:06:54] In dergelijke omstandigheden houdt geen enkele politicus doorgaans zijn handen volledig schoon. [00:07:01] In de moderne Vietnamese geschiedenis reeft bij mij steeds meer het beeld van de katholieke djem op naast het beeld van de bij ons bekendere communist Ho Chi Minh. [00:07:13] Ik realiseerde me tijdens het lezen ook hoe weinig ik wist van de vroegere lotgevallen van die katholieke minderheid. [00:07:24] Vietnam is ooit een Franse kolonie geweest, dat wist ik wel. [00:07:28] Maar kunnen we de Vietnamese kerk dan als een natuurlijke uitvloeisel zien van dat Franse kolonialisme? [00:07:35] Ik ontdekte tijdens mijn leesavonturen dat dat zeker niet het geval geweest is. [00:07:42] De geschiedenis van de katholieke kerk begint in Vietnam al ver voor de Frans koloniale periode. [00:07:50] In aflevering 3 vertel ik het verhaal over de vroegste missie in Vietnam. [00:07:57] Het Franse koloniale bestuur begint pas in de tweede helft van de 19e eeuw. [00:08:03] De aanvang van de missionering ving al aan tijdens het eind van de 16e eeuw, toen Europese missionarissen er voor het eerst voet aan land zetten. [00:08:14] Rond 1650 waren er al circa 300.000 christenen in Vietnam. [00:08:21] Een van de opmerkelijkste missionarissen was de uit Frankrijk afkomstige Jezuïet, Alexander de Rood. [00:08:29] Aan zijn leven en werk besteed ik in de vierde aflevering de nodige aandacht. [00:08:36] En ik zal u onder andere vertellen hoe Pater de Rood gerekend moet worden tot de mensen die in Frankrijk aan de wiegen staan hebben van het missionarisseninstituut Mission étrangère de Paris. [00:08:49] en hoe de oprichting van dit Parijse seminarie voor een belangrijke omwenteling in de katholieke missiegeschiedenis stond. [00:08:58] De tweede aflevering van deze serie is overigens gewijd aan de eeuwenlange geschiedenis van de Fiertamese zoals hij zich voor de komst van die missionarissen afgespeeld heeft. [00:09:11] Ik behandel dan het kerngegeven dat de Vietnamesen tot en met de 10e eeuw, circa 1000 jaar, min of meer tot het Chinese Rijk hebben behoord. [00:09:24] En dat die lange periode verantwoordelijk is geweest voor veel taalkundige, levensbeschouwelijke en culturele invloeden. [00:09:34] Moeten we de Vietnamesen dan als een soort Chinezen zien? [00:09:38] Nee, zeker niet. [00:09:41] Na mijn verhaal over Pater de Rood vertel ik u in de vijfde aflevering over de fascinerende lotgevallen van de 18e eeuwse missionaris Pinot de Bien. [00:09:53] De man die zeer ten onrechte vaak is voorgesteld als een toegewijd dienaar van Franse belangen. [00:10:01] Als de man die het land als het ware klaar heeft gestoomd voor het Franse kolonialisme. [00:10:08] Dat onjuiste beeld vinden we overigens zowel bij Frans-nationalistische als ook bij Vietnamese communistische historici. [00:10:18] Helemaal in het begin van mijn Vietnamese leesavontuur borrelde trouwens ook een vage herinnering bij mij op over een heiligverklaring door paus Johannes Paus II van een groep Vietnamesen. [00:10:36] Hoe zat dat ook alweer? [00:10:39] Een snelle zoektocht op Wikipedia leerde me alvast dat de Pauwstad in 1988 gedaan had en dat het 117 martelaren betrof, voor een deel ook Europese missionarissen. [00:10:55] Die 117 martelaren waren gestorven in de periode tussen 1798 en 1861. [00:11:04] Dat was dus voor de Frans koloniale tijd. [00:11:08] Kennelijk, zo realiseerde ik me toen al, heeft ook de vrolijke geschiedenis van de katholieke kerk in Vietnam de nodige dramatische hoofdstukken gekend. [00:11:19] Met name in aflevering 7 behandel ik de historische achtergrond van die bloedige kerkvervolgingen. [00:11:28] En hoe is het met de katholieke minderheid gegaan tijdens die Frans koloniale periode? [00:11:35] Vormde die katholieke minderheid een vanzelfsprekende steunpilaar onder het Franse koloniale bestuur? [00:11:43] In aflevering 8, 9 en 10 praat ik over de Frans koloniale tijd. [00:11:51] Tegenwoordig vinden veel mensen het moeilijk in genuanceerde termen over het Europese kolonialisme te spreken of te schrijven. [00:12:01] We zijn in onze dagen van het 19e eeuwse uiterste van kritiekloze zelfverheerlijking doorgeschoten naar het uiterste van ongenuanceerde zelfhaat. [00:12:15] Het Europese kolonialisme heeft zeker veel zwarte en absurde kanten gekend. [00:12:21] Maar de Europeanen hebben niet alleen zaken gehaald, maar wel degelijk ook zaken gebracht. [00:12:26] En vaak wordt bovendien gesuggereerd dat het Europese kolonialisme in veel gebieden eeuwig geduurd heeft. [00:12:35] Maar net als in grote delen van Afrika begint de koloniale geschiedenis van Indochina pas in het midden van de 19e eeuw. [00:12:46] Tijdens het verloop van mijn leesavonturen begon ik al snel te begrijpen dat ook in Vietnam de relatie tussen missie en kolonialisme complex was. [00:13:00] Binnen de kerk begon zich enerzijds een koloniale mentaliteit te ontwikkelen. Met name in de betrekkingen tussen de Franse missionarissen en de Vietnamese priesters. [00:13:12] Daar zal ik het ook nog uitgebreid over gaan hebben. [00:13:15] Maar anderzijds zien we dat Vaticaanse initiatieven leiden tot wat sommige historici de dekolonisering van de kerk in Vietnam hebben genoemd. [00:13:28] Al in 1919 hield paus Benedictus XV in zijn apostolische brief Maximum Ilud zich al in klare taal bezig met de relatie tussen kolonialisme en missie. [00:13:44] En men kon in deze brief lezen dat, citaat, alleen de lokale priester, die één is met zijn volk door geboorte, door de natuur, door zijn gevoelens en wensen, in staat is om een beroep te doen op hun denkwijze en hen voor het geloof te winnen. [00:14:06] In deze brief vinden we met name het idee verwoord dat wanneer de kerk teveel afhankelijk blijft van buitenlandse priesters en bischoppen, dit het idee in de missiegebieden versterkt dat de christelijke godsdienst de nationale godsdienst is van de koloniale macht. [00:14:24] En dat iemand die gedoopt wordt, citaat, zijn loyaliteit ten aanzien van zijn eigen volk opgeeft en zich onderwerpt aan de pretentie en overheersing van een buitenlandse macht. [00:14:38] Al in 1919 horen Benedictus XV al afkeurend spreken over hen die, citaat, de evangelisatie vervormen tot een of andere spirituele en culturele vorm van kolonialisme. [00:14:57] Hoewel de meeste Franse koloniale bestuurders, maar ook veel Franse missionarissen hier bepaald niet enthousiast over waren, werd in 1933 in Rome de priester Jean-Baptiste Nguyen Ba Tong als eerste Vietnamese tot bischop gewijd. [00:15:17] En we zullen het nog hebben over de meerledige betekenis van het enorme enthousiasme waarmee hij door de Vietnamese gelovigen werd binnengehaald. [00:15:29] Beste luisteraar, in de pauzes van deze aflevering hoort u korte pianofragmenten uit Prokofjev's Vision fugitatif, gespeeld door Laurent Cabasso. [00:15:42] In een aantal andere afleveringen zal ik u ook Vietnamese muziek laten horen. [00:16:14] Muziek Nog complexer was de periode die tussen 1946 en 1954 valt. [00:17:12] Een periode die in de boeken vaak getooid wordt met de benaming Onafhankelijkheidsoorlog. [00:17:19] Deze periode behandel ik in aflevering 11 en 12. [00:17:25] En we zullen dan zien dat die onafhankelijkheidsoorlog onmogelijk beschreven kan worden als een tijd waarin het Vietnamese volk onder leiding van de communist Ho Chi Minh eensgezind de strijd tegen de Franse troepen aanging. [00:17:41] Een opvatting die in het huidige officiële Vietnam wel zo ongeveer het dominante geschietverhaal vormt. [00:17:50] In werkelijkheid was Vietnam toen het ingewikkelde strijdtoneel van allerlei gewapende groepen. [00:17:57] Die zogeheten onafhankelijkheidsoorlog had dus vooral de trekken van een complexe burgeroorlog. [00:18:05] In twee noordelijke bistommen, waar de katholieken de meerderheid van de bevolking vormden, bestonden onder kerkelijke leiding zelfs katholieke milities, die zich wanhopig zowel de communisten als de Fransen van het lijf probeerden te houden. [00:18:22] Deze periode eindigde in de jaren 1954-55 voor veel in het noorden levende katholieken in een massale exodus naar het niet-communistische zuiden. [00:18:36] Een kleine miljoen mensen ontvluchten toen het noorden, waar Ho Chi Minh de scepter zwaaide, naar het zuiden, waar Diem het presidentschap zou gaan vervullen. [00:18:50] Van die kleine miljoen vluchtelingen was driekwart katholiek. [00:18:55] Deze exodus kwam op gang nadat tijdens een internationale conferentie in Genève besloten was dat Vietnam voorlopig opgedeeld zou worden in een communistisch noorden en een niet-communistisch zuiden. [00:19:09] Uiteraard moet ik in deze serie aandacht geven aan het Vietnamese communisme. [00:19:18] De aantrekkelijkheid van deze 20e eeuwse ideologie was natuurlijk niet alleen het resultaat van propaganda uit het Kremlin. [00:19:27] In één van de afleveringen neem ik u mee voor een excursie naar een koloniale rubberplantage tijdens de jaren 20 aangelegd door de Franse firma Michelin. [00:19:40] Dat onthutsende uitstapje maak ik met behulp van de herinneringen van Tran Tu Bin. [00:19:48] Binn kwam uit een katholiek dorp in het noorden. [00:19:51] Hij heeft zelfs enkele jaren op een kleinseminarie doorgebracht. [00:19:55] Hij werd daar naar eigen zeggen weggestuurd wegens zijn nationalistische opvattingen. [00:20:02] Hij werd communist en schopte het veel later tot generaal in het leger van de Vietmin. [00:20:08] En nog later tot Vietnamese ambassadeur in het China van Mao. [00:20:14] Zijn herinneringen werden in 1964 gepubliceerd onder de titel De Rode Aarde. [00:20:22] Ook al wordt het geschrift hier en daar ontsierd door propagandistische overdrijving, het geeft toch een tamelijk goed beeld van de koloniale exploitatie waar delen van de bevolking op directe wijze mee geconfronteerd werden. [00:20:39] Zoals ik in deze serie de nodige aandacht wil geven aan het leven van de katholieke politicus Ngo Dinh Diem, zo zal ik het ook uitvoerig moeten hebben over de lotgevallen van een man die de meesten van u nog wel zullen kennen als Ho Chi Minh. [00:20:54] Die naam betekent zoiets als hij die verlicht. [00:20:59] Ho's verleden is deels verborgen gebleven achter een waas van mysterieuze raadslachtigheid. [00:21:07] Maar ik zal proberen wat licht in de duisternis te brengen. [00:21:12] Vast staat dat Diem en Ho elkaar in 1946 in Hanoi een keer ontmoet hebben toen Diem een plaats in de voorlopige regering van Ho aangeboden kreeg. [00:21:26] Diem heeft het aanbod toen afgeslagen, al is het alleen maar omdat hij net een broer verloren had als gevolg van de rode terreur. [00:21:36] En niet veel later zou Diem trouwens zelf op de dodenlijst van de Vietmin prijken. [00:21:44] De voorlopige uitkomst van de moderne Vietnamese geschiedenis zien we heden ten dagen gesymboliseerd in de begraafplaats van beide mannen. [00:21:57] Diem, gestorven in 1963, ligt tegenwoordig begraven in een onopvallend kerkhof in een anonieme voorstad van Saigon. [00:22:09] Een stad die tegenwoordig Ho Chi Minh-stad heet. [00:22:13] De communistische censuur heeft zich zelfs druk gemaakt over Diem's grafopschrift. [00:22:21] Ho Chi Minh daarentegen ligt na zijn dood in 1967 opgebaard in een monumentaal mausoleum in Hanoi, waar schoolklassers tijdens hun bezoek liedjes zingen ter ere van oompje Ho. [00:22:39] Dat Ho gedurende de laatste jaren van zijn leven weinig meer te vertellen had, geldt in het huidige Vietnam nog altijd als een soort staatsgeheim. [00:22:51] MUZIEK Tot nu toe gaf ik u een overzicht van de afleveringen die tot in april wekelijks worden uitgezonden. [00:23:36] Na de zomervakantie wil ik de serie vervolgen met een aantal afleveringen waarin de geschiedenis van de Vietnamese katholieken in de periode na 1954 aan de orde komt. [00:23:49] Dan volgen ook enkele afleveringen over de zogeheten Vietnamoorlog. [00:23:55] In de jaren 50 waren de Amerikanen zich al in toenemende mate gaan bemoeien met de strijd in het land. [00:24:02] Vooral nadat Mao in 1949 de Volksrepubliek China had uitgeroepen, wordt de strijd in Vietnam steeds meer als een onderdeel van een oorlog tegen het oprukkende wereldcommunisme gezien. [00:24:17] Een oorspronkelijk koloniaal conflict wordt dan in een mum van tijd onderdeel van de Koude Oorlog. [00:24:25] In de jaren zestig komt het zelfs tot een rechtstreekse Amerikaanse militaire interventie. [00:24:32] De boeken die door Amerikanen over die oorlog zijn geschreven vormen bij elkaar een aardige bibliotheek waarin allerlei opvattingen over die oorlog te vinden zijn. [00:24:42] In de kern samengevat speelde de oorlog zich af in de periode 1965-1975. [00:24:50] In die periode stonden communistisch Noord-Vietnam samen met het in 1960 opgerichte Zuid-Vietnamese bevrijdingsfront tegenover het leger van het niet-communistische Zuid-Vietnam, gesteund door het Amerikaanse leger. [00:25:10] Dat zogeheten bevrijdingsfront werd in de westerse media vaak aangeduid als de Viet Cong. [00:25:18] Meer dan 3 miljoen Vietnamesen verloren hun leven als gevolg van het oorlogsgeweld. [00:25:25] Gedurende de gehele oorlog sneuvelden er circa 58.000 Amerikanen. [00:25:32] Tijdens het lezen over de Vietnamoorlog werd mijn interesse nog op een speciale wijze getriggerd. [00:25:41] Mij begonnen steeds meer overeenkomsten op te vallen tussen de wijze waarop de westerse publieke opinie zich tijdens die Vietnamoorlog ontwikkeld heeft en de wijze waarop de publieke opinie zich rondom de recente oorlog in Gaza ontwikkelde. [00:25:58] Bent u van mijn generatie, dan herinnert u zich vast nog wel een aantal foto's uit de Vietnamoorlog. [00:26:05] Bijvoorbeeld die smartelijke Nielsfoto van het zogeheten napalmmeisje. [00:26:12] Het gaat om een foto uit 1972 van een 9-jarig meisje dat naakt en zwaargewond samen met andere kinderen op een betonnen weg op de vlucht is voor een napalmbombardement. [00:26:26] Het werd een van de meest bekende afbeeldingen van de oorlog en vormde indirect een aanklacht tegen die oorlog. [00:26:35] Tijdens mijn leesavonturen leerde ik later dat dat meisje Kim Foo heette en dat Kim de gruwele overleefd heeft en nu een oudere dame is die in Canada leeft als de vrouw van een dominee. [00:26:51] Ik kom in een van de latere afleveringen nog op haar terug. [00:26:56] En misschien herinnert zich die andere afschuwelijke foto nog, die waarop een Vietcong-strijder van dichtbij door het hoofd wordt geschoten. [00:27:04] Of die foto van een boeddhistische monnik die zichzelf in de straten van Saigon in brand stak. [00:27:12] Ook de vele foto's van de verwoestende uitwerking van Amerikaanse bombardementen zijn mij bijgebleven. [00:27:20] En natuurlijk de beelden die in het Saigon van 1975 gemaakt werden toen de laatste Amerikanen onder chaotische omstandigheden het land verlieten. [00:27:32] Zulke foto's drukken de gruwel en de waanzin van de gebeurtenissen natuurlijk goed uit. [00:27:39] Terugkijkend begrijpen we de enorme invloed die er destijds op de westerse publieke opinie vanuit is gegaan. Maar we moeten ons ook realiseren dat zulke foto's natuurlijk bij lange na niet een volledig en juist beeld kunnen geven over wat zich daar toen afgespeeld heeft. [00:27:58] Net zoals vandaag de afschuwelijke beelden die ons uit de Gaza-strook bereikt hebben, volstrekt ontoereikend zijn wanneer we onze juist beeld van en een verantwoord oordeel over de gebeurtenissen van nu willen vormen. [00:28:13] Morele frontwaardiging die door dit soort beelden bij ons opgeroepen wordt, kan weliswaar tijdelijk een opluchtende werking hebben. [00:28:21] Tot een dieper begrip van de gebeurtenissen leidt ze in de regel niet. [00:28:27] Zoals gedurende die jaren moreel verontwaardigde mensen met Vietcong-vlaggen en Ho Chi Minh-afbeeldingen door onze straten sjouwden. [00:28:36] Zo zie ik in onze dagen soms Hamas-vlaggen wapperen en hoor ik vaak uiterst bedenkelijke leuzen opklinken. [00:28:46] Nog een andere overeenkomst met toen drong zich bij mij op. [00:28:51] Vaak beginnen dit soort protestbewegingen in uiterst linkse kringen, maar worden ze onder de algemene vlag van de medemenselijkheid geleidelijk door mensen uit het politieke midden ook uit allerlei kerkelijke milieus overgenomen. [00:29:07] Ik heb hier een foto voor me van een nationale Vietnamdemonstratie die op 6 januari 1973 tegen de 100.000 mensen trok. [00:29:20] Die demonstratie werd toen door de meeste politieke partijen ondersteund. [00:29:26] Aan de kop van de stoet zie ik onder andere de communistische fractievoorzitter Marcus Bakker lopen, naast de katholieke oud-minister Marga Klompé. [00:29:39] Samen protesteerden ze eendrachtig tegen de Amerikaanse bombardementen en voor de vrede. [00:29:47] Die vrede zou twee jaar later, in 1975, tot stand komen. [00:29:52] Onder uiterst bedenkelijke omstandigheden. [00:29:56] Maar voor die uiterst bedenkelijke omstandigheden hadden de meeste demonstranten van 1973, twee jaar later, nog maar weinig belangstelling. [00:30:06] De aandacht voor Vietnam verdween überhaupt na de overwinning van de communisten in 1975 heel snel uit onze media. [00:30:18] Nog een andere overeenkomst met de beeldvorming rondom de recente Gaza-oorlog viel mij in het oog. Uit het boek van Van der Mar kunnen wij onder meer vernemen welke methode het Noord-Vietnamese regime gebruikte om de westerse publieke opinie in zijn voordeel te beïnvloeden. [00:30:40] In Zuid-Vietnam kreulde het als het ware van de westerse journalisten, terwijl het noorden en de door communisten overheerste delen van het zuiden potdicht bleven. [00:30:53] Hoogste dus toegankelijk voor een zeer select groepje journalisten. [00:30:58] In onze dagen was veel berichtgeving over Gaza direct of indirect afkomstig uit Hamas-kringen of was afkomstig van sterk met Hamas sympathiserende. [00:31:12] Van internationale organisaties, bijvoorbeeld in kringen van bepaalde VN-organisaties die al decennia bekend staan om hun haat tegenover de staat Israël. [00:31:26] Een specifiek voorbeeld van succesvolle Noord-Vietnamese propaganda kan ook voor de huidige Nederlander veel herkenning oproepen. [00:31:36] Vanaf 1966 kreeg het zogeheten Vietnam-tribunaal veel publiciteit. [00:31:43] Het was een initiatief van intellectuelen als Bertrand Russell en Jean-Paul Sartre. Andere bekende leden van het tribunaal waren Simone de Beauvoir en de radicale zwarte burgerrechtenactivist Stokely Carmichael. [00:32:00] Andere leden waren juristen, vakbondsleiders, academici en schrijvers, meestal met een overwegend links signatuur. [00:32:10] In een toen veel gelezen blad als Vrij Nederland en in programma's van de VPRO kon men toen uitvoerig over dit zogeheten tribunaal vernemen. [00:32:22] Dat tribunaal boog zich in de vorm van een soort rechtbank over het Amerikaans optreden. [00:32:29] In 1967 kwam het tot de weinig verrassende uitspraak dat de Verenigde Staten agressie had gepleegd tegen Vietnam. [00:32:38] Dat het leger wapens gebruikte die in strijd waren met het internationale oorlogsrecht en dat het Amerikaanse leger activiteiten had ontplooid die volkenrechtelijk als genocide konden worden beschouwd. [00:32:52] Ook toen al het publicitaire buzzwoord genocide. [00:32:59] Over het communistische regime in het noorden overigens geen enkel woord. [00:33:05] Noord-Vietnam slaagde er veel beter in de regie over zijn imago en beeldvorming in vaste hand te houden. [00:33:15] En van de maar weet ons nu in zijn boek te vertellen dat dit zogeheten tribunaal grotendeels door Noord-Vietnam gefinancierd en ondersteund is. [00:33:27] Tot slot nog een laatste overeenkomst met de Gaza-oorlog. [00:33:33] Het debat over Vietnam werd in de loop van de jaren zestig steeds meer bij ons in vooral sterk moralistische termen gevoerd. [00:33:41] Als een goed-fout kwestie dus. [00:33:45] Wie de verkeerde opvatting huldigde, werd door de progressieve groeggemeente ook meteen als een slecht en verachtelijk mens weggezet. [00:33:54] Ook hier valt de overeenkomst met onze dagen erg in het oog. [00:34:00] Lezen we hoe iemand als het Partij van de Arbeid Kamerlid Frans Goedhart door een groot deel van zijn partijgenoten en door een groot deel van de Nederlandse pers afgemaakt werd omdat hij in 1970 in de Tweede Kamer de toen steeds dominanter wordende interpretatie van de oorlog als een strijd tussen het goede en het kwade bekritiseerde. [00:34:24] Al vanaf 1965 had hij en een klein groepje partijgenoten de kritiek op de Amerikaanse Vietnampolitiek in verschillende publicaties als eenzijdig en onjuist veroordeeld. [00:34:38] Met zijn reden in de Tweede Kamer wilde Goedhart in 1970 nog één keer zijn bezwaren uiteenzetten. [00:34:46] Hij haalde toen uit naar de vele goedkope zedenpreken die in het parlement gehouden werden en naar de eenzijdige voorstelling van zaken in grote delen van de pers. [00:34:57] Hij had toen overigens ook weinig goede woorden over voor, citaat, het gedraai en de ingewikkelde, genuanceerde en quasi-subtiele formuleringen van de minister van Buitenlandse Zaken. [00:35:10] Dat was toen de heer Luns. [00:35:13] Goedhart vond het bedroevend dat Nederlandse parlementsleden elkaar de loef afstaken met allerlei moties en dat zij met, citaat, de grote Hollandse schoolmeestersvinger, de Amerikaanse regering, de leslazen, terwijl Zuid-Vietnam bedreigd werd door nietsontziende communistische agressie. [00:35:34] Einde citaat. [00:35:37] De communistische dreiging werd volgens hem veel te gemakkelijk gerelativeerd. [00:35:42] Een eenzijdig terugtrekken van Amerikaanse troepen zou leiden tot een tragisch bloedbad, maar ook zou de hele wereld erdoor in gevaar kunnen komen. [00:35:52] En hij vond het ook vreemd dat er nauwelijks nog kritiek was op Noord-Vietnam. [00:35:57] Vergeten leek ook, zo zei hij, dat de oorlog in Vietnam zo lang duurde vanwege de hulp van China en de Sovjet-Unie aan Noord-Vietnam. [00:36:09] In veel kranten en weekbladen werd Goedhart in die dagen echter omschreven als een tragische figuur die was blijven hangen in de donkerste dagen van de Koude Oorlog. [00:36:20] Trouw noemde hem een rechtse dominee en Robert Ammerlaan vond in de Haagse Post zijn betoog aandoenlijk. [00:36:30] In kranten als Het Parool en De Telegraaf vond hij wel ondersteuning. [00:36:35] Het Parool was overigens de krant die Goedhart tijdens de Duitse bezetting zelf als illegale krant had opgericht. [00:36:44] Geestverwante van Goedhart waren mannen als de scherpzinnige publicist Jacques de Kat, Sal Tas, Van der Goes van Naters, de uitgever Geert van Oerschot en Willem Drees. [00:36:59] Ze zijn toen uit de partij gestapt. [00:37:03] De Vietnamkwestie was één van de zaken die hen deed besluiten hun partij te verlaten. [00:37:11] En deze kleine exodus uit de Partij van de Arbeid deed mij weer sterk denken aan de recente exodus van enkele prominente Partij van de Arbeid leden die onder gejoel van het partijcongres lieten weten niet akkoord te kunnen gaan met de radicale anti-Israël politiek van de huidige Kamerfractie. [00:37:32] Net als Goedhart en de Zijne trokken zij onlangs de politieke woestijn in. [00:37:39] Na 1967 werd in het kader van de Vietnamoorlog het bevrijdingsnarratief in steeds meer westerse kringen gemeengoed. [00:37:50] De oorlog zou volgens dat bevrijdingsnarratief in de kern als een bevrijdingsstrijd duider zijn als de heldhaftige strijd van het Vietnamese volk dat opkwam voor zijn vrijheid en onafhankelijkheid tegen het Amerikaans imperialisme. [00:38:09] Het volk in Zuid-Vietnam zou spontaan in opstand zijn gekomen tegen een repressief neocoloniaal marionettenregime. [00:38:18] In het Westen werd die strijd bovendien vaak ook gerelateerd aan andere toen populaire sociale bewegingen die zich richtten op emancipatie en gelijkheid. [00:38:31] Denkt u aan de Amerikaanse burgerrechtenbeweging, de studentenbeweging en de vrouwenbeweging. [00:38:41] Na de val van Saigon en de communistische overwitting in 1975 zou een politicus als minister Pronk tijdens een openbare vergadering voor een juichend publiek pleiten voor grootscheepse hulp aan Zuid-Vietnam. [00:38:57] Nu dat land, citaat, eindelijk bevrijd is. [00:39:03] Ook zijn partijgenoot Joop den Uyl was in jubelstemming toen hij zei dat, citaat, de eerste mei voor het volk van Zuid-Vietnam een dag van de vrijheid is geworden, waarnaar het heeft gesnakt en waarvoor het heeft gestreden. [00:39:59] MUZIEK Dat net geschetste bevrijdingsnarratief vond men overigens niet alleen in communistische en socialistische kringen. [00:40:41] Ook in publicaties van het katholieke Pax Christi uit de jaren werd ik onder andere getroffen door een betrekkelijk milde en begripvolle houding tegenover het Vietnamese communisme. [00:40:55] We kunnen in Pax Christi publicaties regelmatig lezen dat veel Vietnamese en Amerikaanse katholieken veel te weinig oog voor het sociale en nationalistische karakter van de Vietcong hadden. [00:41:10] de psychotische afkeer van de Vietcong, die veel Vietnamese katholieken, vooral de vluchtelingen uit het noorden, tentoont spreiden, maakt het hen onmogelijk het bevrijdingsfront in zijn ware gedaante te zien. [00:41:25] Laat de Pax Christi scribente ons regelmatig weten. [00:41:32] In één artikel vond ik de onmerkelijke uitspraak dat de katholieke kerk in Vietnam de belangrijkste barrière vormde om tot vrede in het land te komen. [00:41:44] We lezen dan over de meerderheid van de Vietnamese katholieken dat hun koppig vasthouden aan oorlog als het enige middel om een communistische machtsovername tegen te houden onder andere voortkwam uit hun weigering het katholicisme in de Vietnamese cultuur te integreren. [00:42:04] De Vietcong is bij dergelijke progressief-katholieke auteurs niet een uitsluitend door communisten geleide beweging, is niet een lauter instrument in handen van de partijleiders in Hanoi. [00:42:18] De grote massa van haar aanhang ziet de oorlog vooral als een strijd tegen Amerikaanse imperialisten en hun Zuid-Vietnamese marionetten. [00:42:31] En met afschuw wordt in de gelederen van Pax Christi kennisgenomen van wat kardinaal Spelman van New York in Saigon tijdens de kerstavond van het jaar 1966 gezegd had tegen Amerikaanse soldaten. [00:42:48] De kardinaal sprak toen onder andere deze woorden uit. [00:42:52] Dit is een oorlog ter verdediging van de beschaving. [00:42:58] Elke andere oplossing is ontdekbaar. [00:43:02] De Amerikaanse soldaten zijn de soldaten van Christus. [00:43:06] Zij vechten voor God. [00:43:08] Amerika is de barmartige samaritaan van alle nazi's. [00:43:14] Ik kan mij overigens goed voorstellen dat deze woorden van de Amerikaanse kardinaal ook bij de huidige luisteraar van Radio Maria de nodige skepsis kunnen oproepen. [00:43:27] Een aardig specimen van progressief katholieke perspublicaties uit die tijd vond ik in een Pax Christi bundel uit 1970. [00:43:37] Die studie was geschreven door Dr. Hannes Verweij, medewerker van het toen erg in de mode zijnde Polemiologisch Instituut in Groningen. [00:43:49] Die polymologie pretendeerde een wetenschap te zijn die de oorzaken van oorlogen bestudeerde en daarmee een bijdrage dacht te leveren aan de totstadkoming van de wereldvrede. [00:44:03] Na het eind van de Koude Oorlog raakte de term polymologie weer snel uit de molen. [00:44:09] Het instituut in Groningen werd in 1993 opgeheven. [00:44:14] In de praktijk waren die zogeheten polemologen haast allemaal van linkse huizen en waren zij toegerust met een zeer tegemoetkomende houding ten aanzien van het communisme. [00:44:26] En dit soort lieden vond men in die tijd ook goed vertegenwoordigd in het katholieke Pax Christi. [00:44:32] Een organisatie die overigens in die dagen formele banden onderhield met de Nederlandse katholieke kerk. [00:44:39] Ik meen me te herinneren dat kardinaal Alfrink als een soort beschermheer functioneerde. [00:44:47] De studie van Verweij verscheen in een boekje dat in 1970 onder auspicie van Pact Christi uitgegeven werd onder de titel Hel en Hemel. [00:44:59] Dat boekje beoogde het Nederlands publiek te informeren over de rol van de katholieken in Vietnam. [00:45:07] De uitgave geeft ons een voortreffelijk beeld van de naïeve en wereldvreemde petweterigheid die in ons land in veel toenmalige progressieve katholieke milieus bon ton was. [00:45:22] In het voorwoord vinden we bijvoorbeeld de ontmerkelijke mededeling dat de katholieke kerk in Vietnam, citaat, in het algemeen eerder een remmende dan een inspirerende rol vervult bij het zoeken naar vrede. [00:45:36] Bij alle informatie die hier gegeven wordt mogen één ding voorop blijven staan. [00:45:43] Onze kameraden de communisten zijn beter politiek geschoold dan onze broeders de christenen. [00:45:52] En zo etaleert deze auteur zijn volslagen onkunde in zaken de Vietnamese geschiedenis door zijn bewering dat de Vietnamese communisten op de eerste plaats op overhedingskracht aangewezen zijn, niet op geweld. [00:46:09] Een andere scribent, de Heerlense studentenpastor Harry Haas, houdt in de jaren zestig in Vietnam lezingen over de door hem zeer belangrijk geachte dialoog tussen christenen en marxisten. [00:46:24] En doet daar ook enthousiast verslag van. [00:46:27] Over de wijze waarop in dit soort publicaties over mijn held Ngo Dinh Diem geschreven werd, zal ik u in latere afleveringen nog verslag doen. [00:46:41] In de laatste afleveringen van mijn serie zal het gaan over de periode na 1975. [00:46:47] Dus over de jaren na het zogenoemde bevrijdingsfeest van Joop den Uyl. [00:46:54] Ik zal u dan vertellen over de heropvoedingskampen waar vele Vietnamesen jarenlang vastgehouden zijn. [00:47:02] Over de vele katholieken die in gevangenissen gestorven zijn. [00:47:07] Ik zal dat bijvoorbeeld doen aan de hand van de autobiografische overdenkingen die de priester Andrew Hu Le Nguyen in 2023 publiceerde over zijn dertienjarige verblijf in communistische concentratiekampen. [00:47:23] Ik zal u ook over het leven berichten van kardinaal Nguyen Van Tuan. [00:47:29] Ook hij zat dertien jaar gevangen, waarvan negen jaar in isolement. [00:47:36] Na zijn vrijlating moest hij Vietnam verlaten en verhuisde hij naar Rome. [00:47:42] Hij werd kardinaal in 2001 en stierf een jaar later. [00:47:49] Uiteraard zal ik het verhaal proberen te vertellen van de tweede katholieke exodus die in de jaren 1975-76 begon, maar die voortduurde tot in de jaren 80. [00:48:03] Onder die zogeheten bootvluchtelingen bevonden zich veel katholieken. [00:48:09] In die zin is deze exodus te vergelijken met de katholieke uitocht uit het noorden van 1954. [00:48:19] Velen kwamen na die tweede exodus in de Verenigde Staten terecht, waar omvangrijke Vietnamese diaspora ontstonden. [00:48:30] Ik zal aan het eind van mijn serie nog uw aandacht vragen voor de relatief kleine groep Vietnamesen die toen in Nederland terecht is gekomen. [00:48:39] Op dit moment leven in Nederland ruim 25.000 personen van Vietnamese afkomst. [00:48:47] In een vorig jaar gepubliceerde bundel vond ik bijvoorbeeld het opmerkelijke verhaal van Kim Tan Bin Ta, dat ik u later graag uitvoeriger wil vertellen. [00:49:00] Hij kwam uit een katholiek gezin van zeven kinderen. [00:49:04] Het gezin ontvluchte in 1980 de Socialistische Republiek Vietnam. [00:49:10] Zijn vader was in Zuid-Vietnam negen jaar dienstplichtig militair geweest. en behoorden dus in potentie tot de staatsgevaarlijke elementen. [00:49:21] Het gezin werd vanuit een bootje op de stille oceaan door een Nederlandse tanker opgepikt. [00:49:28] Zo zijn ze in Nederland terechtgekomen. [00:49:32] Bin is in het jaar 2000 tot priester gewijd en is sinds 2010 pastoor in Zevenaar. [00:49:43] Beste luisteraar, ik hoop dat ik u een idee heb gegeven wat u zoal in de serie de katholieken van Vietnam te wachten staat. [00:49:53] Volgende week probeer ik u een beeld te geven van de Vietnamese geschiedenis zoals ze zich afgespeeld heeft voor de komst van de eerste missionarissen. [00:50:02] Ik dank u weer voor uw gewaardeerde aandacht. [00:50:18] U hebt geluisterd naar De Ladder van Jacob door Theo Parlevliet.