Episode Transcript
[00:00:04] De Ladder van Jacob.
[00:00:06] Literatuur, geschiedenis en muziek met Theo Parlevliet.
[00:00:14] Beste luisteraar, welkom bij de zesde aflevering van mijn serie De Katholieke van Vietnam.
[00:00:30] Deze aflevering is getiteld Over het Nieuwe Keizerrijk.
[00:00:35] Eerst weer, zoals u van mij gewend bent, een samenvatting van de vorige aflevering.
[00:00:42] Ik vertelde u toen eerst het verhaal van de zogeheten Taisonopstand.
[00:00:49] Die opstand geldt als een van de belangrijkste keerpunten in de Vietnamese geschiedenis.
[00:00:54] Tijdens deze opstand, die zich afspeelde in de laatste 30 jaar van de 18e eeuw, werd gedurende momenten vrijwel het gehele gebied van het huidige Vietnam overheerst door drie broers, die afkomstig waren uit het dorp Thái Sơn gelegen in centraal Vietnam.
[00:01:14] Drie broers die met name in opstand kwamen tegen de twee vorsten die het toen respectievelijk in het zuiden en het noorden voor het vertellen hadden.
[00:01:24] Ik besprak de marxistische mythe waarin die opstand gezien wordt als een nationale expeditie van nobele boeren die gestreefd zouden hebben naar nationale eenheid en sociale rechtvaardigheid.
[00:01:38] Wel was het zo dat tijdens de opstand vrijwel het gehele gebied van het huidige Vietnam gedurende zekere tijd door de broers overheerst werd.
[00:01:49] Maar tegelijkertijd was het een langdurige periode van chaos, hongersnood en Chinese interventie.
[00:01:58] Het onbedoelde resultaat van de Taisonopstand was het ontstaan van één keizerrijk.
[00:02:06] Een keizerrijk dat zich vanaf het jaar 1802 voor het eerst over het zuiden, het noorden en het midden van Vietnam uitstrekte.
[00:02:16] In 1802 ontstond dus voor het eerst een nationale eenheidstaat onder leiding van één vorst.
[00:02:25] Ook de naam Vietnam kwam toen pas in gebruik.
[00:02:30] Die keizerlijke Nguyen-dynastie heeft tussen 1802 en 1945 de keizers geleverd.
[00:02:39] Het waren steeds leden van de oude Nguyen-familie die de troon bezet hebben.
[00:02:45] Dat zijn er bij elkaar dertien geweest.
[00:02:48] Maar alleen de eerste vier keizers hebben over een zelfstandig Vietnam geregeerd, want vanaf 1883 zal geheel Vietnam door de Fransen overheerst worden.
[00:03:02] De geschiedenis van het keizerrijk begint dus in 1802 met een prins uit de familie Nguyen, die 30 jaar eerder door de Thaïsson opstandelingen uit de oude stad Huu verdreven was.
[00:03:15] Dat was prins Nguyen Aan, de latere eerste keizer.
[00:03:21] En ik vertelde u vorige keer uitvoerig het verhaal van de vriendschap tussen deze prins en de Franse missionaris Pierre Pigneau de BN.
[00:03:31] Ik vertelde u onder andere hoe de prins als gevolg van de Taishon opstand eerst naar Bangkok uitgeweken was.
[00:03:39] Vandaar had hij moeten toekijken hoe een groot deel van zijn familie door de opstandelingen uitgemoord werd.
[00:03:46] Vanuit Bangkok plannde hij zijn terugkeer naar Vietnam.
[00:03:50] En hij wilde daarbij samenwerken met iedereen die bereid was hem steun te geven.
[00:03:57] In 1776 ontmoette de Franse missionaris de onder benaarde omstandigheden verkerende prins in de zuidelijke Mekongdelta.
[00:04:07] Monseigneur Pigneau de Bien heeft de prins toen laten schuilen in het daar gevestigde seminariën dat onder zijn leiding stond.
[00:04:17] Monseigneur, want deze bischop was in 1771 door de paus tot apostolisch vicaris benoemd en was dus titulair bischop.
[00:04:27] De bischop stemde mij in als intermediair op te treden tussen de Prins en de Europese machten in India.
[00:04:37] Overeenkomstig een Aziatische traditie nam Monsieur Pigneau het 6-jarige zoontje, prins Nguyen Khan, naar India mee in een diplomatieke missie om namens de prins militaire steun tegen de rebellen te vragen aan de Fransen en de Portugezen. Maar toen die dat daar afwezen reisde de bischop met het prinsje naar Parijs.
[00:05:01] Dat Vietnamese prinsje trok veel aandacht aan het Hof van Versailles en in de Parijse salons.
[00:05:08] In november 1787 kwam er onder bemiddeling van de bischop het Verdrag van Versailles tot stand tussen de Vietnamese prins en Lodewijk XVI.
[00:05:21] Frankrijk beloofde steun aan de pogingen van prins Aan om zijn bezittingen terug te krijgen.
[00:05:29] van die beloofde Franse steun is toen weinig terechtgekomen.
[00:05:35] Wel is dat verband veel later door de Franse imperialisten gebruikt als argument om Vietnam binnen te vallen.
[00:05:44] Tot aan zijn dood in 1799 bleef de bischop een vriend en adviseur van Nguyen An.
[00:05:52] Die vriendschap kwam wel even onder druk te staan toen de jonge prins Nguyen Khan, onder invloed van zijn leraar na terugkomst in Vietnam, weigerde aan de voorouderverering deel te nemen.
[00:06:05] Die voorouderverering speelde wel vaker een problematische rol in de missiegeschiedenis van Vietnam.
[00:06:12] Maar na deze pijnlijke geschiedenis herstelde de relatie zich weer.
[00:06:17] De Franse priester kreeg zelfs een Vietnamese naam, Ba Da Lok, en hij kreeg na zijn dood van nu in aan een graftombe met opschrift.
[00:06:29] Die graftombe is in 1983 op last van de communistische overheid afgebroken.
[00:06:35] De stoffelijke resten van de bischop zijn toen naar Frankrijk overgebracht.
[00:06:42] De Nederlandse historicus Meulendijks, een groot kenner van de Vietnamese geschiedenis waaraan ik veel ontleem, vertelt ons dat Pigneau tot in onze dagen in veel Franse historische werken en in schoolboeken vooral wordt neergezet als een vaderlandslievende Fransman.
[00:07:00] en dat dienstinspanningen ter gunste van de Nguyen-dynastie vooral zouden zijn gemotiveerd door zijn liefde voor Frankrijk en zijn wens dat Frankrijk een belangrijke rol zou moeten gaan spelen in Indochina.
[00:07:15] In een soortgelijke opvatting wordt Pinot ook in de huidige communistische geschiedschrijving gezien als de grondlegger van het Franse imperialisme en kolonialisme in Vietnam.
[00:07:29] Maar later schrijvende historici hebben hem toch vooral als een missionaris gezien en pas daarna als een Fransman.
[00:07:38] Hij liet zich dus vooral leiden door religieuze overwegingen en zag prins Nguyen aan lange tijd als een mogelijk nieuwe Constantijn de Grote.
[00:07:50] Een verwachting die niet gerealiseerd is.
[00:07:54] Intussen beginnen we al wel te vermoeden dat de relatie tussen de Vietnamese kerk en het Franse kolonialisme heel wat complexer en dubbelzinniger is geweest dan Franse nationalisten en Vietnamese communisten ons hebben willen doen geloven.
[00:08:11] In deze en komende afleveringen zal ook de relatie tussen de katholieken in Vietnam en het Franse kolonialisme dan ook nog vaak als thema opduiken.
[00:08:23] Al dus mijn beknopte samenvatting van de vorige aflevering.
[00:08:27] Na een korte pauze met Vietnamese muziek begin ik mijn verhaal over het 19e eeuwse keizerrijk Vietnam.
[00:10:19] Ja.
[00:11:05] In het jaar 1802 behaalde prins Nguyen Anh dus een eindoverwinning op de rebellenlegers die dertig jaar lang het land in ellende gestort hadden.
[00:11:19] Hij begon zich toen met goedkeuring van het Chinese hof, keizer Tsa Long te noemen.
[00:11:27] Dat keizerschap ontstond dus naar Chinees model.
[00:11:31] Die naam Tsa-Long bestaat voor ons natuurlijk alleen maar uit betekenisloze klanken, maar Tsa-Long heeft al degelijk een duidelijk programmatische betekenis.
[00:11:44] Tsa-Din is namelijk de oude naam voor het zuidelijke Saigon en omgeving, terwijl Tang-Long de oude naam voor het noorden is.
[00:11:56] Tsa Long, de naam van de eerste keizer, drukt dus uit dat het zuiden en het noorden onder zijn leiding voor het eerst samengevoegd worden.
[00:12:06] De grenzen van dat keizerrijk vallen grotendeels samen met de grenzen van het huidige Vietnam.
[00:12:14] In 1806 besluit de keizer zich in de stad Hu te vestigen, de plaats waar zijn voorouders begraven lagen.
[00:12:23] De paleisbouw eenhoe vervulde voor de Vietnamese keizers belangrijke symbolische functies.
[00:12:31] Dat paleis drukte de symbolische eenheid uit tussen de heerser, het universum en de samenleving.
[00:12:40] De stad werd in het begin van de 19e eeuw langs de oevers van de Parfumrivier herbouwd als een soort replica van Peking.
[00:12:50] In het stadcentrum lagen de gebouwen voor de ministers en andere hoffunctionarissen, met in het midden daarvan een soort verboden stad voor de keizerlijke familie.
[00:13:03] Keizer Célon stond relatief verzoenend tegenover de kerk.
[00:13:08] Zijn katholieke vriend was overigens al in 1799 gestorven.
[00:13:13] Relatief verzoenend dus vergeleken met latere keizers.
[00:13:18] In die tijd telden Vietnam circa 400.000 katholieken en circa 180 inheemse priesters, plus een beperkt aantal buitenlandse missionarissen.
[00:13:30] De katholieken werden door hem verdraagzaam bejegend.
[00:13:34] Voordat hij keizer werd, had Sa Long zelfs wel preken bijgewoond van Pio.
[00:13:41] Als keizer accepteerde hij een beperkt aantal buitenlandse missionarissen, maar hij bleef een Confucianistisch denkende vorst die de katholieken hield aan hun verplichtingen jegens de staat.
[00:13:54] In 1804 vaardigde hij zelfs een decreet uit waarin hij stelde dat het katholicisme een opvatting was die de moraal van het land vergiftigde en dat daarom de bevolking in de Confucianistische opvattingen moest worden onderwezen.
[00:14:12] Het verschil tussen hem en zijn opvolger was dus eerder gradueel, niet principieel.
[00:14:19] Onder die opvolger, een zoon van de favoriete bijvrouw van Tsalong, begon de situatie voor de kerk snel te verslechteren.
[00:14:30] Die opvolger was dus keizer Ming Mang.
[00:14:33] Die verslechtering had vele oorzaken.
[00:14:36] Deels was het ook een gevolg van het besluit dat in Rome genomen werd om voor gelovigen een streng verbod in te voeren deel te nemen aan de rieten van de vooroudelijke vereering.
[00:14:49] En daarmee werd het katholieken onmogelijk om aan allerlei officiële nationale ceremonieën deel te nemen.
[00:14:57] Die katholieke minderheid kon zo natuurlijk gemakkelijk als onbetrouwbare burgers beschouwd worden en dus als gevaar voor het land.
[00:15:07] En die vijandelijke gevoelens werden bovendien nog versterkt door de aanwezigheid van Franse en Britse oorlogsschepen die voortdurend actief waren voor de kusten van Vietnam en China, om de vestiging van handelsnederzettingen af te dwingen.
[00:15:24] In 1825, onder de zoon van Tsa, zou het christendom in Vietnam verboden worden en begon een periode van heftige christenvervolging.
[00:15:36] Later vertel ik het verhaal over die vervolgingen.
[00:15:40] Ik probeer eerst de wijdere achtergrond van die dramatische gebeurtenissen te schetsen.
[00:15:47] Tijdens de regeerperiode van de eerste twee keizers was de culturele invloed van China en van het Confucianisme groot.
[00:15:55] Dat was vooral het geval tijdens de regering van de tweede keizer Ming Mang, de zoon van de favoriete concubine van Zalong.
[00:16:05] Die Chinese culturele invloed zien we onder Ming Mang ook op staatskundigebied.
[00:16:11] In de wijze van besluitvorming, in het rechtspreken en in het recruteren van functionarissen.
[00:16:19] Ming Mang had behoefte aan geschikte mandarijnen die niet belast waren door het verleden. Dus herstelt hij in 1822 het oude vergelijkende examenstelsel, dat aan zonen van de elite een dokterstitel kon verschaffen en zo toegang gaf tot de keizerlijke bureaucratie.
[00:16:40] Die Chinese invloed zien we ook in de nauwgezet uitgevoerde rituelen aan het hof.
[00:16:47] En dat zien we ook aan de landelijke propaganda voor de aan het confucianisme ontbleende tien morele regels, die in de provincies tot op het niveau van het dorp verspreid moesten worden.
[00:17:01] De rode draad in die tien regels was gehoorzaamheid aan de centrale regering en aan de wetten van de staat.
[00:17:09] In die tien regels vinden we zaken als oprecht zijn in alles wat je doet, hard werken in je oorspronkelijke beroep, soberheid respecteren, goede werken verrichten, de jeugd opvoeden naar de traditie, etc.
[00:17:29] Een keer per jaar moesten de dorpelingen in elk dorp vijf keer komen buigen voor een rode tafel waarop de tekst van Ming Mang uitgestald lag.
[00:17:41] Latere historici zagen in de keuze voor Hoe als hoofdstad overigens een belangrijke fout.
[00:17:48] Want Hoe ligt ver verwijderd van de twee belangrijkste centra.
[00:17:53] Hoe ligt maar liefst 900 kilometer verwijderd van de belangrijkste stad in het zuiden.
[00:18:00] Een stad die later van de Fransen de naam Saigon zal ontvangen.
[00:18:04] En Hoe ligt 650 kilometer verwijderd van het noordelijke centrum.
[00:18:11] Tsa Long was via een burgeroorlog aan de macht gekomen en werd dus wel degelijk geconfronteerd met een probleem van politieke legitimiteit.
[00:18:20] Hoe moest hij met zijn beperkte middelen zo'n enorm gebied besturen?
[00:18:28] Keizer Tsa Long beperkte zijn rechtstreekse bestuur noodgedwongen tot Centraal Vietnam waar Hu lag.
[00:18:35] Het noorden en het zuiden liet hij besturen door twee semi-onafhankelijke militaire stadhouders, ook wel aangeduid als onderkoningen.
[00:18:46] In het zuiden trad de zekere Lee Van Jet als onderkoning op.
[00:18:53] Hij regeerde met een kleine onderbreking van 1813 tot 1832.
[00:18:59] Deze onderkoning was erg populair in het zuiden, ook bij minderheidsgroepen als de katholieken en de Chinezen.
[00:19:08] In de literatuur wordt hij zeer verschillend beoordeeld, maar in ieder geval hebben we hier met een opmerkelijke figuur te maken.
[00:19:16] Wanneer hij zich op straat vertoonde, werd hij altijd gevolgd door een tijger en een vijftigtal honden.
[00:19:23] In die twintig jaar bouwde hij een sterke regionale machtspositie uit.
[00:19:30] Toen de opvolger van Zalong, keizer Ming Mang, daar een einde aan wilde maken, waren de rapen gaar.
[00:19:38] Ming Mang wilde het gedecentraliseerde bestuurssysteem van zijn vader vervangen door een meer centralistisch systeem.
[00:19:47] En in dat kader hief hij eerst de positie van vieze koning in het noorden op.
[00:19:54] Maar toen hij in 1832 na de dood van deze Le Van Duet een dergelijke stap in het zuiden deed, brak daar een opstand uit onder leiding van een geadopteerde zoon.
[00:20:11] Het wantrouwen dat keizer Ming Mang al tegenover de katholieken voelde, werd alleen maar versterkt door het gegeven dat veel van de in het zuiden levende katholieken de kant kozen van de opstandelingen.
[00:20:25] Kenmerkend voor het strengere beleid van keizer Ming Mang was een decreet dat hij na het neerslaan van de opstand in het zuiden in 1835 uitvaardigde, waarin gesproken werd over de slechte eigenschappen van de mensen in het zuiden. Die zuidelingen moesten gewonnen worden voor de goede zeden.
[00:20:47] En we kunnen in dat decreet lezen hoe de Zuiderlingen door de keizer van een aantal slechte eigenschappen werden voorzien.
[00:20:56] We kunnen in dat decreet bijvoorbeeld lezen Recent waren de bestuurders er gulzag en smerig.
[00:21:06] Dit zorgde ervoor dat de mensen vertrouwd raakten met slechte gewoonten, het hogere pad overtraden.
[00:21:14] En de geleerden, geleidelijk aangewend, raakten aan luiheid, terwijl de gewoonten van de mensen vervielen in arrogantie en wilderig gedrag.
[00:21:26] Regeringsgebouwen en dorpen werden vernield en regeringsfunctionarissen uitgeleverd aan de opstandelingen.
[00:21:35] Chinese kolonisten en groepen christenen deden aan de verwerpelijke daden mee.
[00:21:42] De menigte gedroeg zich als vossen en de bendes zoals honden.
[00:21:49] We hebben nu het punt bereikt dat wij hen allemaal moeten doden om de woede van de goden en de mensen te kalmeren en de harten van de generaals en de soldaten te troosten.
[00:22:04] Het Vietnamese lied dat u nu gaat beluisteren draagt de titel De lente in mijn geboortedorp.
[00:22:27] MUZIEK MUZIEK.
[00:23:48] Naast het probleem van de politieke legitimiteit werd het keizerrijk in die jaren ook nog geplaagd door grote problemen op sociaal-economisch gebied.
[00:23:58] Onrust onder de boeren leidde vaak tot opstanden of opstandjes. Het blijft overigens wel de vraag of de toestand van de boeren voor 1802 nu zoveel beter was.
[00:24:11] De centraliserende politiek van keizer Ming Mang leidde ook tot een ander onderdeel van zijn beleid.
[00:24:17] Een afgedwongen assimilatiepolitiek van de vele niet-Vietnamese etnische groepen in het land.
[00:24:25] In wezen zette hij een proces van gedwongen Vietnamisering in.
[00:24:30] Die etnische minderheden worden in hofkringen en ook door de keizer zelf regelmatig met de term barbaren of wilden aangeduid.
[00:24:40] Minderheden zoals de Khmer moesten Vietnamese leren en mochten niet meer onderwezen worden door hun eigen boeddhistische Khmer monniken.
[00:24:49] Khmer-dorpen en Vietnamese dorpen werden samengevoegd en kwamen onder een Vietnamese bestuursfunctionaris.
[00:24:57] Vietnamese dorpen werden in Khmer-gebied gebouwd.
[00:25:02] Vaak werden leden van het Khmer volk zo van hun land verdreven.
[00:25:08] Een vierde probleemveld bestaat uit de houding van de keizers tegenover de steeds meer oprukkende Westerse machten.
[00:25:17] Dikwijls is door Westerse historici die houding te simpel voorgesteld, als zouden deze eerste keizers hun land doodeenvoudig hebben willen afsluiten voor Westerse invloeden.
[00:25:30] In werkelijkheid kenmerkt hun houding zich door een grote mate van tweeslachtigheid.
[00:25:35] Die ambivalente houding zien we bijvoorbeeld terug in een overgeleverde discussie tussen keizer Ming Mang en de hoffunctionaris Hu De Kui.
[00:25:47] In 1840 bepleitte deze keizerlijke adviseur in een memorandum voor een totaal isolement en voor een stopzetting van de handel met de Westerse barbaren.
[00:25:59] Maar de keizer antwoordde dat het land niet zonder de import van wapens, kruid en katoen kon.
[00:26:06] En ook wees hij op het belang van de suikerexport.
[00:26:10] Wel trok de keizer uit de Opiumoorlog van 1839, toen de Britten de Chinese keizer belangrijke concessies hadden afgedwongen, trok hij de conclusie dat de Westerlingen niet vrijelijk door het land zouden mogen reizen.
[00:26:25] Contacten zouden zich moeten beperken tot de handel in een aantal havens.
[00:26:30] In een nota waarin de keizer reageerde op het voorstel van die adviseur lezen we Wij dienen buitenlanders als volgt te behandelen.
[00:26:40] Wij wijzen hen niet af als zij arriveren en wij verjagen hen niet als ze vertrekken.
[00:26:47] Wij beschouwen hen echt als barbaren en zo gaan we ook met hen om.
[00:26:52] We staan hen niet toe aan land te komen, nog minder om hier te leven.
[00:26:57] We staan de lokale bevolking niet toe om zelf te handelen met de buitenlanders.
[00:27:02] Vanzelfsprekend zijn de bedoelingen van de buitenlanders niet goed.
[00:27:07] Maar als wij hen geen ruimte geven, hoe kunnen zij dan een probleem veroorzaken?
[00:27:14] Wel werden onderzoeksmissies uitgezonden naar Europese koloniale gebieden.
[00:27:21] Ene Wan Wee Chu reisde in 1833 in opdracht van de keizer naar Singapore en naar Batavia.
[00:27:31] Over de Nederlanders schrijft deze Tjoe trouwens buitengewoon positief.
[00:27:37] Nederlandse rechters nemen volgens hem onpartijdige beslissingen, in de wetten was geen sprake van vooroordelen en de straffen waren evenwichtig.
[00:27:48] Verwandt aan het wantrouwen tegenover de Europese machten was het wantrouwen tegenover de buitenlandse missionarissen.
[00:27:56] En in het verlengde daarvan vaak het wantrouwen tegenover de gehele kerk in Vietnam.
[00:28:01] Dat is het vijfde probleemveld.
[00:28:04] De negentiende eeuw heeft na het bewind van de eerste keizer in Vietnam massale en bloedige christenvervolgingen gekend.
[00:28:14] Die bloedige en massale vervolgingen zijn in het verleden door verschillende groepen nogal uiteenlopend beoordeeld.
[00:28:23] Franse auteurs uit de koloniale tijd hebben de antikatholieke maatregelen van de keizers en de bloedige pogroms vaak gebruikt als een rechtvaardiging voor hun koloniale ingrijpen.
[00:28:36] Veel van die voorstanders van koloniaal optreden waren overigens zelf helemaal niet zo begaan met het lot van de kerk in Vietnam.
[00:28:45] Anderzijds, Franse katholieken in Frankrijk hebben wel degelijk, onder invloed van de schokkende verhalen die zij vernamen, soms geijverd voor Frans militair ingrijpen om de geloofsgenoten te beschermen.
[00:29:00] Ook Franse missionarissen in Vietnam zelf hebben soms luidruchtig om een dergelijk ingrijpen gevraagd.
[00:29:08] Vietnamese nationalistische historici hebben de missionarissen en de gelovigen daarom vaak als verraders neergezet, als een soort vijfde kolonne die de stabiliteit van de Vietnamese samenleving ondermijnde en zo op deze wijze de Franse invasie voorbereid hebben.
[00:29:27] Ook de communistische Vietnamese historici hebben na 1945 de katholieke kerk natuurlijk stevast voorgesteld als dé promotor van het Frans imperialisme.
[00:29:40] Maar wie kennisneemt van recent verschenen studies ziet dergelijke simplistische zwart-wit beeldvorming al snel verkruimelen.
[00:29:50] Achter die ontegenzeggelijk vrede vervolgingen van keizer Ming Mang en dienst twee opvolgers kunnen we minstens drie politieke oorzaken onderscheiden.
[00:30:00] Zij zagen westerlingen en christenen als een bedreiging voor de stabiliteit van hun bewind.
[00:30:06] Zij zagen een deel van hun katholieke onderdanen soms oppositiebewegingen steunen.
[00:30:12] Keizer Ming Mang zag bijvoorbeeld hoe de opstand in het zuiden ook door een deel van de katholieken gesteund werd.
[00:30:19] Later is er zelfs nog een opstand geweest die onder leiding stond van een katholieke pretendent die uit een oude noordelijke dynastie stamde.
[00:30:30] Een tweede oorzaak ligt in het snel groeiende contingent buitenlandse, vooral Franse missionarissen.
[00:30:38] Die toename was weer een gevolg van een opbloei van de Franse kerk na de Franse revolutie en een groeiend missiebewustzijn dat daar deel van uitmaakte.
[00:30:50] En ten derde gaan de keizers de katholieke kerk heel gemakkelijk als bedreiging zien in het kader van de internationale politiek. Opkomende westerse machten in de 19e eeuw zien zij natuurlijk heel gemakkelijk als christelijke nazi's.
[00:31:08] Bijvoorbeeld, onder keizer Ming Mang veroveren de Engelsen in 1824 vanuit India Burma.
[00:31:15] Hij ziet die verovering als een stap van Europa op weg naar overheersing van Zuidoost-Azië.
[00:31:23] Denken we ook aan de afloop van de zogeheten Eerste Opiumoorlog in China, toen de Chinezen in 1842 gedwongen werden een zeer vernederend verdrag met de Britten te sluiten.
[00:31:37] Al in 1817 was een Frans oorlogsschip de haven van Da Nang binnengevaren.
[00:31:43] En de Fransen begonnen toen te eisen dat de bepalingen van het 30 jaar eerder gesloten verdrag van Versailles alsnog uitgevoerd moesten worden.
[00:31:53] U weet nog wel uit de vorige aflevering hoe dat verdrag onder bemiddeling van de Franse bischop Pierre Pigneau de Bienne was gesloten. Maar hoe er nooit veel terecht was gekomen van de toen toegezegde Franse steun.
[00:35:04] Het traditionele idee over het keizerschap, vooral beïnvloed vanuit China, zorgde voor een diepe kloof tussen de heersende ideeën binnen het Vietnamese establishment en het katholieke wereldbeeld.
[00:35:21] De vergelijking met het antieke Rome dringt zich hier op.
[00:35:27] Ook in Vietnam was de keizer een soort pontifex, een soort hoge priester.
[00:35:33] Als zoon van de hemel ontving hij uit de hemel zijn opdracht.
[00:35:38] Als zoon van de hemel nam hij de verantwoordelijkheid op zich voor de tegenslagen waaronder zijn volk gebukt ging.
[00:35:47] Voor dat volk was hij zowel een vader als een moeder.
[00:35:53] Maar tegelijkertijd was zijn functie sacraal en zijn macht gaf hem veel vrijheid.
[00:35:59] Zelfs zijn naam was heilig en mocht niet zomaar uitgesproken worden.
[00:36:05] Men had slechts na uitnodiging het recht het paleizencomplex te betreden. Tenzij men een onderscheidend teken op de kleding droeg dat aangaf dat men deel uitmaakte van het keizerlijke gevolg.
[00:36:21] Enkele paleispoorten mochten alleen door de keizer gebruikt worden.
[00:36:28] Vreselijke straffen stonden er in de wetten voor hen die ook maar enigszins afbreuk doen aan zijn koninklijke persoon.
[00:36:37] Het ambt van Hogepriester werd nauwgezet vervuld.
[00:36:41] De keizer bood plechtige offers aan voor de hemel, voor de aarde en voor de geesten die het rijk beschermden.
[00:36:50] Hij was de middelaar tussen de hemel en het volk.
[00:36:56] Theoretisch kon hij zijn hemelsmandaat door nalatigheid verliezen, maar er was geen institutionele weg die zijn aftreden regelde.
[00:37:06] Elke revolte tegen het vorstelijk gezag werd zwaar gestraft.
[00:37:13] Een zover doorgevoerde sacraliteit van de persoon van de soeverein, waarmee deze direct verbonden leek met de goddelijke wereld, maakte het moeilijk voor christenen steeds een onderscheid te maken tussen de vorst als de soeverein, die zij gehoorzaamheid en respect dienden te betuigen, en zijn religieuze functie, die zij natuurlijk niet konden erkennen.
[00:37:41] Vanaf de 15e eeuw waren deze oude uit China afkomstige tradities in een sterk verdeeld land als Vietnam in sterke mate verwaarloosd. Maar in het eengeworden 19e eeuwse keizerrijk werden de katholieken voor een volstrekt nieuwe uitdaging geplaatst. Het betrof immers een botsing tussen de christelijke wereldbeschouwing en de herboren sacrale traditie rondom de keizerlijke macht.
[00:38:10] Zoals in het Oude Rome zou dit conflict opgelost kunnen worden door de bekering van de keizer.
[00:38:17] De Jezuïten stond dit ook voor ogen in landen als China, Japan en Vietnam.
[00:38:23] Vandaar ook hun gerichtheid op de bekering van de bovenlaag.
[00:38:29] Monsieur Pigneau had de zaak met een soortgelijke intuïtie benaderd.
[00:38:34] Maar bleek de bekering van de eerste keizer al weinig kansrijk.
[00:38:40] De bekering van dienstopvolger lag, gemeten naar menselijke inschatting, helemaal buiten het rijk van de mogelijkheden.
[00:38:49] Het eerste vervolgingsedict werd begin 1825 door keizer Ming Mang uitgevaardigd.
[00:38:58] Het werd meesters van de Europese godsdienst, lees de missionarissen, voortaan verboden zonder toestemming het keizerrijk te betreden.
[00:39:10] De bewoordingen van het edict beloven niet veel goeds, want daar valt onder andere te lezen de perverse godsdienst van de Europeanen bederven de harten van de mensen.
[00:39:25] Sinds lange tijd zijn verschillende Europese schepen gearriveerd om handel te drijven, maar ze hebben tegelijkertijd meesters van de Europese godsdienst in dit koninkrijk achtergelaten.
[00:39:39] Deze meesters hebben het hart van het volk verleid en bedorven en hebben de goede gebruiker van het volk gecorrompeerd.
[00:39:49] Betekent dit niet een grote ramp voor ons Rijk?
[00:39:53] Het is daarom dat het ons past ons tegen deze misstanden teweer te stellen.
[00:39:59] Ten einde ons volk weer op het rechte pad terug te brengen.
[00:40:04] Met zorg en nauwgezetheid moeten wij de havens, de bergen, alle windstreken op zee en op aarde bewaken om te verhinderen dat nog één meester van de Europese godsdienst hier in het geheim binnendringt om zich tussen de mensen te mengen om zo hun duisternis in het Rijk te verspreiden.
[00:40:29] Op zichzelf was een dergelijke maatregel in de Vietnamese geschiedenis niet nieuw, maar de vorsten voor de 19e eeuw hadden niet geheel Vietnam onder hun beheer en waren vaak ook binnenlands veel zwakker.
[00:40:44] Keizer Minh Mang daarentegen had niet alleen de macht over geheel Vietnam, hij slaagde er bovendien in zijn rijk in verregaande mate te centraliseren.
[00:40:55] De grotere macht van Ming Mang gaf bovendien nog een verdere impuls aan de antichristelijke sentimenten die er ook al voor zijn tijd leefden bij veel mandarijnen.
[00:41:07] Zij boden anderhalf jaar later, in augustus 1826, de keizer een request aan tegen de christenen, waarin onder andere te lezen staat Sinds deze religie is doorgedrongen in het Rijk wordt zij door duizenden personen in alle provincies beleden.
[00:41:30] Zij die vol zijn van deze leer worden bezield door een ijver die hen als waanzinnigen buiten henzelf brengt.
[00:41:39] De onverdraagzame sectariërs van deze godsdienst houden bepaald niet zielsveel van de geest van het licht.
[00:41:49] zij vereren op geen enkele manier hun voorouders.
[00:41:54] Van dag tot dag vermenigvuldigen zij zich en bouwen constant nieuwe tempels.
[00:42:01] Daarom verheffen wij onze blik naar u, majesteit, en smeken wij u deze wantoestanden te corrigeren.
[00:42:12] En vervolgens beval de keizer eind 1826 alle buitenlandse missionarissen zich te melden in de hoofdstad. Als dekmantel beweerde hij dat hij ze als tolkvertalers wenste in te zetten.
[00:42:29] Het kwam erop neer dat ze in hoe onderworpen werden aan een soort huisarrest.
[00:42:35] Zonder bewaker mochten zij hun woning niet verlaten.
[00:42:41] De missionarissen in het noorden konden zich vaak nog wel onttrekken aan dit bevel, maar de priesters die in centraal Vietnam werkten, hadden die mogelijkheid doorgaans niet.
[00:42:52] In het zuiden stonden de katholieken nog langere tijd onder de welwillende bescherming van Lee Van Jet, de onderkoning over wie ik u eerder vertelde.
[00:43:05] Weet je wel, die man die op straat liep met een tijger achter zich.
[00:43:10] Nadiens dood in 1832 brak er steeds meer verzet uit tegen pogingen van een nieuwe keizer om de macht steeds meer te centraliseren. En dat verzet liep spoedig uit in een opstand van legerofficieren tegen Ming Mang onder leiding van de aangenomen zoon van Lee Van Jet.
[00:43:32] De missionarissen probeerden zoveel mogelijk buiten het conflict te blijven, maar dat was niet eenvoudig. Er zaten nogal wat katholieken in het bestuursapparaat van de onderkoning, maar ook veel gewone katholieken hadden om begrijpelijke redenen de neiging de opstand te steunen.
[00:43:52] De keizer stuurde een grote troepenmacht over land en zee naar het zuiden.
[00:43:59] En dat leidde weer tot een verzoek aan de koning van Siam om de opstandelingen te komen helpen.
[00:44:07] Die opstandelingen hebben het in de vesting van Saigon tot augustus 1835 uitgehouden.
[00:44:15] De keizerlijke repressages waren verschrikkelijk.
[00:44:20] 2000 rebellen werden geëxecuteerd.
[00:44:23] De vestingmuren werden met de grond gelijkgemaakt.
[00:44:27] De leiders werden naar Hoogst gevoerd om daar berecht te worden.
[00:44:34] Dit alles heeft de toestand van de katholieke minderheid in geheel Vietnam verder dramatisch verslechterd.
[00:44:42] Een nieuw decreet klinkt bepaald nog onheilspellender.
[00:44:49] Met het woord dato wordt Christus aangeduid.
[00:44:53] En we lezen in dit decreet.
[00:44:56] Ik, Ming Mang, koning, spreek aldus.
[00:45:02] Zedert lange jaren breken mannen die uit het westen kwamen de religie van dato en misleiden het volk.
[00:45:12] Zij leren dat er een verblijf van opperste gelukzaligheid is en een kerker van afschuwelijke ellende.
[00:45:20] Zij hebben geen enkel respect voor Boeddha en eren hun voorouders niet.
[00:45:26] Zie daar hun grote goddeloosheid.
[00:45:31] Verder bouwen zij cultushuizen waar zij veel mensen zonder onderscheid van mannen en vrouwen kunnen ontvangen om vrouwen en jonge meisjes te kunnen verleiden.
[00:45:42] Zij trekken ook de pupillen uit de ogen van zieken.
[00:45:47] Kan men zich iets voorstellen dat verder weg ligt van het menselijk verstand en de goede gebruiken van ons land?
[00:45:59] Men ziet hoe in dit decreet de keizer en zijn mandarijnen ook bewust gebruik maken van het antichristelijke volksgeloof van die dagen.
[00:46:09] Zelf zal men dit in deze kringen niet geloofd hebben, maar we zien in dit soort bijgeloof een vervormde weerspiegeling van de ziekenzalving.
[00:46:20] Ook het gebruik van weiwater rondom het sterfbed veroorzaakte het geloof dat de priester met een soort toverwater mensen kan laten sterven.
[00:46:34] Het is in dit edict dat het vertrappen van een kruisbeeld als uiterlijk teken van geloofsafval wordt geëist.
[00:46:43] Een symbolische handeling die afkomstig is uit een al oudere Japanse traditie.
[00:46:49] Ik noemde al eerder de prachtige roman Stilte van de Japanse auteur Endo waar dit vertrappen van een kruisbeeld voorkomt.
[00:47:00] Uit een geheime instructie voor de provinciale gouverneurs blijkt dat de totale uitroeiing van het christendom op het keizerlijke programma staat.
[00:47:11] Volgens deze stukken gaat het nog niet gepaard met bloedige vervolgingen.
[00:47:16] Buitenlandse missionarissen worden wederom naar Hu ontboden om vertaalwerk te gaan doen.
[00:47:23] Vietnamese priesters worden in de provinciehoofdsteden onder bewaking gesteld.
[00:47:28] Kerkgebouwen dienen verwoest te worden.
[00:47:32] De kerk gaat noodgedwongen in de illegaliteit.
[00:47:37] De gelovigen begraven hun kruisbeelden en de afbeeldingen van hun heiligen.
[00:47:43] Seminaries, kerkgebouwen en kloosterstichtingen worden verlaten.
[00:47:48] Missionarissen en inheemse priesters duiken indien mogelijk onder.
[00:47:55] Beste luisteraar, volgende keer continueer ik mijn verhaal over de lotgevallen van de kerk in dat 19e eeuwse Vietnamese keizerrijk.
[00:48:06] Ik dank u weer voor uw gewaardeerde aandacht.
[00:48:11] U hebt geluisterd naar De Ladder van Jacob door Theo Parlevliet.
