Over het wonderlijke leven van Jimmy Lai

[00:00:04] De Ladder van Jacob. [00:00:06] Literatuur, geschiedenis en muziek met Theo Parlevliet. [00:00:15] Beste luisteraar, weer hartelijk welkom. [00:00:27] U kunt gaan luisteren naar het tweede en laatste deel over het wonderlijke leven van Jimmy Lai, een van China's meest bekende politieke gevangenen. [00:00:40] Ik heb voor dit verhaal twee bronnen gebruikt. [00:00:44] Ten eerste het boek van de Amerikaan Mark Clifford, dat in 2024 gepubliceerd werd onder de titel The Troublemaker, How Jimmy Lai Became a Billionaire, Hong Kong's Greatest Dissident, and China's Most Feared Critic. [00:01:11] Clifford heeft als journalist 28 jaar in Hong Kong geleefd en was persoonlijk bevriend met Jimmy Lai. [00:01:22] Ter tweede maakte ik gebruik van de aan hem gewijde documentaire The Romecore, vervaardigd door de Amerikaanse priester Robert Sirico voor het Acton Institute. [00:01:37] Die documentaire kunt u onder andere vinden op YouTube. [00:01:43] U kunt deze gegevens uiteraard ook vinden in de programma toelichting die bij deze aflevering hoort. [00:01:54] Een beknopte samenvatting van de eerste aflevering. [00:02:00] Ik vertelde hoe Lai in de jaren 50 als straatarm jongetje in het China van Mao Tse-tung zonder vader en zonder veel formele scholing opgroeide. [00:02:13] Hoe hij als twaalfjarige illegale immigrant met vijf dollar op zak in Hongkong het leven van een fabrieksarbeider begon te leiden. [00:02:24] Hoe hij al voor zijn dertigste een zeer succesvol textielmagnaat werd. [00:02:32] Hoe hij als jonge en rijke ondernemer een naar eigen zeggen tamelijk losbandig leven leidde. [00:02:41] Hoe hij met zijn vermogen een belangrijke rol begon te spelen in de strijd voor vrijheid en democratie in Hongkong. [00:02:48] En hoe hij zich meer politiek begon te engageren naar aanleiding van de dramatische gebeurtenissen die zich in 1989 op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking afspeelden. [00:03:01] Op dat moment hoorde ik mijn moeder in de donkerte van de nacht roepen en opende mijn hart zich, hoorden we hem zeggen. [00:03:12] En ik vertelde u als laatste hoe hij toen steeds meer begon te denken om als ondernemer ook actief te worden in de Hongkongse mediasector. [00:03:23] Al dus mijn korte samenvatting van het voorafgaande. [00:03:29] Op 15 maart 1990 lanceerde Jimmy Lai het Chinees-talige weekblad Next. [00:03:39] Die naam, zo vertelde hij later, drukte het idee uit dat hij in een nieuwe levensfase was aangekomen. [00:03:49] Hij vertelde toen, ik was betrokken. [00:03:55] Ik was erg ontroerd door die kinderen die voor de vrijheid in China hadden gevochten. [00:04:01] Ik vroeg me af of ik nu wel genoeg geld had verdiend, of ik daar nu gewoon mee door moest gaan, terwijl het steeds minder voor mij betekende. [00:04:11] Maar als ik de media business inging, dan verkocht ik informatie en dat stond voor keuze en keuze is vrijheid. [00:04:21] Ik zou als zakenman geld kunnen verdienen en vrijheid kunnen brengen. [00:04:26] Een prachtige gedachte. [00:04:31] Lai investeerde zes miljoen dollar eigen geld in het Chinees talige weekblad. [00:04:37] Hij huurde de beste schrijvers, de beste cartoonisten en de beste vormgevers. [00:04:44] De omzet van de meeste Hongkongse bladen lag tussen de 10.000 en de 20.000 exemplaren in een stad met 6 miljoen inwoners. [00:04:57] Next haalde in 1994 een oplage van maar liefst 180.000 exemplaren. [00:05:06] Het blad bepleitte op uitgesproken wijze de vrije markt en de democratie, maar gaf tegelijkertijd ook veel aandacht aan roddelnieuws en nieuws uit de zakenwereld. [00:05:19] Het weekblad onderscheidde zich in meerdere opzichten van andere persorganen die Hongkong kende. [00:05:29] Eerstens voer de redactie onder leiding van Laaij een opzichtige anticommunistische lijn. Daar waar andere persorganen, met de machtsovername van 1997 voor ogen, doorgaans voorzichtiger waren. [00:05:47] Verder was het zo dat de bestaande magazines zich meer exclusief richtten op bijvoorbeeld of het zakennieuws, of de politiek, of het amusement. [00:05:59] Laai gooide al die gebieden door elkaar. [00:06:03] Hij was bepaald niet vies ook om aan de sensatiezucht van een breder publiek tegemoet te komen. [00:06:12] Seksschandalen, politieke schandalen en financiële schandalen konden breed uitgemeten worden. [00:06:21] Schaars geklede vrouwen stonden naast serieuze beschouwingen. [00:06:27] In die serieuze beschouwingen werden de inzichten van Lai over de samenhang van politieke en economische vrijheid gedeeld. [00:06:35] Werd geschreven over het belang van de rechtsstaat en het belang van eigendomsrechten. [00:06:42] Democratie met een evenwicht tussen verschillende machtcentra, als garantie dat slechte leiders weggestuurd konden worden, wat het minder waarschijnlijk maakte dat Maoïstische catastrofes zich nog eens zouden voordoen. [00:06:58] En al snel begon hij te experimenteren met het volstrekt nieuwe concept van twee separate magazines in één omslag. [00:07:09] De losse verkoop in straatkiosks was in Hongkong belangrijk en dus leverde de twee voorbladen extra belangstelling. [00:07:19] Het A-deel bevatte vooral politiek en economisch nieuws, het B-deel vooral amusement en lifestyle. [00:07:29] Jimmy Laar was overigens niet alleen de eigenaar van het blad. [00:07:33] Vanaf het begin schreef hij ook eigenhandig wekelijkse columns. [00:07:38] En die gingen over van alles en nog wat. [00:07:40] Van politieke kwesties tot verhalen uit zijn eigen ondernemersverleden. Van zijn jeugd in de Volksrepubliek tot culinaire beschouwingen. [00:07:51] Maar in juli 1994 schreef hij een column die hem waarschijnlijk definitief op de lijst van doodsvijanden van de machthebbers in Peking deed belanden. [00:08:05] Voor het eerst na het bloedbad van 1989 bracht een hoge Chinese regeringsfunctionaris weer een bezoek aan een aantal Europese landen. [00:08:16] Dat was premier Li Peng, die door Lai en vele anderen werd beschouwd als de belangrijkste verantwoordelijke voor het bloedbad op het plein van de hemelse vrede. [00:08:28] Naar aanleiding van die Europese reis hekelde Lai in ongewoon felle bewoordingen het barbaarse karakter en de corruptie van het regime. [00:08:40] Hij schreef over het slavenhoudersgezicht van Lee als de risée in de moderne, geïnformeerde, egalitaire wereld. [00:08:51] Nu was Lye bepaald geen fijnbesnaarde intellectueel. [00:08:56] Zo beëindigde hij het stuk als volgt. [00:08:59] Ik wil je niet alleen vertellen dat je een hoerenzoon bent, maar ook dat je een hoerenzoon bent met een IQ van nul. [00:09:08] En letterlijk noemde hij de premier een kydan, een schildpad-ei. [00:09:15] In deze context een plat Chinees scheldwoord, want schildpadden weten niet wie hun ouders zijn. [00:09:25] Vanaf dan vertegenwoordigde Jimmy Lai een ongewone bedreiging voor de heren in Peking. [00:09:33] Hij was een multimiljonair, een textielmagnaat en nu ook de succesvolle eigenaar van een in Hongkong veel gelezen tijdschrift. [00:09:43] Hij beschikte over drie sterke punten. [00:09:47] Veel geld, een onafhankelijke geest en veel invloed in de stadstaat Hongkong. [00:09:55] En bovendien had hij aangekondigd een eigen krant te beginnen. [00:10:01] Reactie van de heren in Peking. [00:10:04] De elektriciteit van zijn bedrijf in Peking werd afgesneden en hij werd voorwerp van een onderzoek. [00:10:13] Beschikte hij wel over de juiste papieren? [00:10:18] Uiteraard niet. [00:10:20] In augustus werd hij vervolgens voorwerp van een grootscheepse felle Chinese perscampagne in de staatsmedia. [00:10:29] Dit alles zette Laaij op een weg die bepalend zou zijn voor de rest van zijn leven. [00:10:36] In september verscheen een door hem geschreven tweede commentaar, waarin hij geen afstand nam van het eerdere stuk. [00:10:46] Wel zich enigszins verontschuldigend voor zijn vulgaire taalgebruik, schreef hij nog eens in meer bedachtzame bewoordingen waarom hij een principieel tegenstander van de Communistische Partij was. [00:11:00] Zijn politieke credo eindigde al dus. [00:11:05] Ik zal vechten voor vrijheid. Ik zal mijn anticommunisme nooit opgeven. [00:11:11] Ik zal mijn waardigheid als menselijk wezen nooit, maar dan ook nooit, opgeven. [00:11:19] Twee jaar voor de communistische machtsovername in Hongkong startte Jimmy Lai met een tweede journalistieke project. [00:11:29] Hij investeerde er 90 miljoen dollar in. [00:11:34] Hij begon een dagblad onder de naam Apple Daily. [00:11:39] Uiteraard een Chinees talig dagblad. [00:11:42] Bij de keuze voor die naam dacht hij aan het gebeuren in de tuin van Ede. [00:11:50] In een interview vertelde hij hoe de naam hem te binnen was geschoten. [00:11:54] Hij bedacht dat wanneer Eva niet in de appel gebeten had, wij nog steeds in de hemel waren geweest en geen kran nodig hadden gehad. [00:12:03] Een van de reclameslogans luidde, een apple a day keeps the liars away. [00:12:13] Op de eerste dag werden er 200.000 exemplaren verkocht en snel was het in omvang het tweede dagblad van de stad. [00:12:23] Terwijl andere kranten met in het vooruitzicht de overname door China, terwijl die andere kranten de nodige zelfcensuur in acht namen, bleef Lai ook in de krant strijden voor vrijheid in politiek en economie. [00:12:40] Maar hij was ook niet de behoort verhalen te publiceren over corruptie en andere schandalen gerelateerd aan leden van de Hongkongse elite. [00:12:50] Die elite van machtige zakenmensen en regeringsfunctionarissen. [00:12:55] En ook de Apple was niet vies van sensatiejournalistiek en bleef de grenzen van de journalistieke ethiek opzoeken. [00:13:05] Wat in het eerste nummer al meteen opviel was een rubriek waarin op consumentenniveau prostituees uit het Wetlaardistrict werden gerecenseerd. [00:13:15] Kortom, de krant was bepaald geen perogieblaadje. [00:13:21] Beste luisteraar, na een korte pauze met muziek weer van de Chinese componist Tan Dun, keren we nog even terug naar het jaar 1989. [00:13:31] Want in dat jaar voltrok zich onder invloed van de gebeurtenissen in Peking niet alleen een soort politieke bekering, maar in dat jaar moet ook Jimmy Lai's lange reis naar de katholieke kerk begonnen zijn. [00:14:12] MUZIEK MUZIEK TV Gelderland 2021 MUZIEK Ook in zijn private leven voltrok zich in 1989 een opzienbarende wending. [00:16:54] In de zomer van 1989 gaf hij een interview aan de zeer rustig ogende studenten Theresa Lee. [00:17:03] Zij werkte die zomermaanden in Hong Kong als stagiaire bij de Engelstalige krant South China Morning Post. [00:17:13] Het was enkele weken na het bloedbad in Peking. [00:17:18] Teresa wilde wel eens weten wie die textielmagnaat was die met die opzichtige t-shirts de studenten in Peking ondersteund had. [00:17:29] Het was twee jaar nadat zijn vrouw Judy hem verlaten had. [00:17:35] Tijdens het vraaggesprek met de zestien jaar jongere Theresa werd hij, zoals de Fransen zo mooi zeggen, intens geraakt door een koe te voederen. [00:17:49] In Theresa vond hij een vrouw die uit een volkomen ander Chinees milieu kwam. [00:17:57] Zij kwam uit een hechte katholieke Chinese familie, oorspronkelijk afkomstig uit Shandong, een kustprovincie in het noordoosten van China. [00:18:09] Shandong wordt vaak als de bakermat van de Chinese beschaving gezien. [00:18:16] Confucius is er geboren en de zijdeteelt is er begonnen. [00:18:22] Theresa had vijf zusters en één broer. [00:18:26] Zij sprak met een zeker gemak naast het Mandarijn, Frans, Italiaans en Engels. [00:18:35] Was Laai vaak onstuimig en luidruchtig. [00:18:40] Haar gedrag was altijd beheerst en precies. [00:18:46] De oriëntatie in haar leven is steeds haar diepgeworteld katholiek geloof geweest. [00:18:54] Jimmy wilde wel meteen met haar trouwen, maar het heeft door haar bedachtzaamheid twee jaar geduurd voordat het tot een burgerlijk huwelijk kwam. [00:19:04] Twee jaar later kwam het pas tot een kerkelijk huwelijk. [00:19:08] In verband met zijn eerste huwelijk had Lai kerkelijke dispensatie nodig. [00:19:15] Vlak na hun eerste ontmoeting nam Theresa haar vriend mee naar een zondagse misviering. [00:19:23] Dat was in de heilige Theresiakerk, een van de belangrijkste katholieke kerkgebouwen van de stad. [00:19:30] Het imposante gebouw stamde uit 1932 en ontleende een mix van stijlelementen uit de vroegchristelijke periode, uit Byzantium en uit de Romaanse periode. [00:19:44] De kerk was grotendeels gefinancierd door de in de jaren dertig nog omvangrijke Portugese gemeenschap in de stad. [00:19:53] Maar nog het prachtige gebouw, nog zijn interesse in Theresa, kon Lye het eind van de mis laten halen. [00:20:04] Ongeduldig en rusteloos verveelde hij zich. [00:20:09] En het idee dat hij zich zou moeten onderwerpen aan een god of aan een rigide kerkelijke hiërarchie, deede hem de haren nog recht overeenstaan. [00:20:20] Pas acht jaar later, in 1997, zou Jimmy definitief God vinden. [00:20:28] 1997, dat was het jaar dat Hongkong door China werd overgenomen. [00:20:35] Hij werd toen gedoopt in Hongkongs kathedraal. [00:20:39] Later zei hij in een interview met Robert Sirico Mijn vrouw is een erg vrome katholiek, dus ik ging al een tijdje geregeld naar de kerk. [00:20:52] Maar ik weet niet hoe ik tot geloof kwam. [00:20:56] Het ging zoals we verliefd werden. [00:20:58] Je weet niet waarom. [00:21:01] Misschien was het de druk die ik voelde toen Hongkong door communistisch China werd overgenomen. [00:21:07] Ik was een van de lui die nogal uitgesproken meningen had en ik beheerde een mediabedrijf in de stad. [00:21:15] Leefde ik in angst? [00:21:17] Ik weet het niet. [00:21:19] Ik geloof dat ik echte angstgevoelens nooit gekend heb. [00:21:22] Wel was ik een beetje bezorgd over wat er zou kunnen gebeuren. [00:21:26] Er gingen geruchten dat ik gearresteerd zou worden. [00:21:32] Teresa was altijd ontspannen met zijn ongeloof omgegaan. [00:21:38] Zij stelde zich twee belangrijke doelen in haar leven. [00:21:43] Eerstens haar kinderen in het katholieke geloof opvoeden en ten tweede onder geen enkele omstandigheid haar man in de steek laten, welke moeilijkheden er ook op zijn pad zouden komen. [00:21:57] Belangrijk op zijn geestelijke weg waren de informele gesprekken die hij vaak met de priester Dominique Lys in Parijs gehad heeft. [00:22:07] Dominique Ly was als vicares verbonden aan de Notre-Dame de Cliancourt, de kerk waar het kerkelijk huwelijk ook was gesloten. [00:22:20] Dominique Ly was in 1948 in Peking tot priester gewijd, maar was het jaar na de revolutie het land ontvlucht. [00:22:31] Een andere belangrijke figuur was de Amerikaanse journalist David Aikman, jarenlang verslaggever voor Time magazine. [00:22:41] Aikman zat enkele dagen voor de communistische overname bij de familie aan tafel. [00:22:48] Theresa meende dat hij de menselijke katalysator in het bekeringsproces was. [00:22:55] Zij vertelde later Na het diner zei David, zullen we om de komst van de Heilige Geest vragen? [00:23:04] En we knielden rondom de tafel. [00:23:08] Ik denk dat er op dat moment iets bijzonders gebeurde. [00:23:12] Ik denk dat het de aanwezigheid van de Heilige Geest was. [00:23:17] Het was David die het gebed begon. [00:23:22] Het was in de aanwezigheid van de Heilige Geest dat Jimmy besloot katholiek te worden. [00:23:30] Een andere belangrijke priestervriend was vanaf de vroege jaren negentig de Salesiaan Jozef Zen. [00:23:40] Deze was in 1932 in Shanghai geboren, maar vluchtte na de revolutie naar Hongkong. [00:23:49] Jozef Zen was van 2002 tot 2009 bischop van Hongkong. [00:23:57] In het jaar 2006 werd er door Paus Benedictus XVI tot kardinaal gekozen. [00:24:04] Joseph Zen nam Jimmy Lai toe mee naar Rome, samen met de advocaat Martin Li, een vooraanstaande katholieke leider van de democratische beweging in de stad die ik u al eerder voorstelde. [00:24:21] Kardinaal Joseph Zen had, net als Lai, stevige banden met het democratische kamp in Hongkong. [00:24:29] Hij had uitgesproken ideeën over mensenrechten en in het bijzonder over politieke en godsdienstige vrijheden. [00:24:38] In het jaar 2014 sprak hij een massale menigte demonstranten toe, terwijl de oproerpolitie met traag gas probeerde een eind aan de bijeenkomst te maken. [00:24:48] Drie jaar eerder was hij een hoorstaking begonnen in het kader van een conflict over de katholieke scholen in de stad. [00:24:56] In 2022 werd hij op last van de autoriteiten zelfs gearresteerd, maar op dezelfde dag op borgtocht weer vrijgelaten. [00:25:09] De kardinaal werd toen gearresteerd op basis van de zogeheten Nationale Veiligheidswet. [00:25:14] Een door China uitgevaardigde wet die zo ruim geformuleerd was dat praktisch alles wat de communistische autoriteit onwelgevallig was eronder kon vallen. [00:25:25] De kardinaal werd bijvoorbeeld beschuldigd van samenswering met buitenlandse machten. [00:25:32] Een beschuldiging die natuurlijk in potentie tegen elke katholieke bisschop in China kan worden uitgebracht. [00:25:40] Met deze flitsen doe ik natuurlijk absoluut geen recht aan het leven van deze indrukwekkende Chinese kerkleider. [00:25:48] Om nog maar te zwijgen over zijn stevige kritiek op het beleid van de Heilige Stoel ten aanzien van de kerk in de Communistische Volksrepubliek. [00:25:58] In China is er een ondergrondse katholieke kerk die zwaar vervolgd wordt. [00:26:04] Veel bisschoppen zitten in kampen of gevangenissen. [00:26:07] Maar er is ook de zogeheten patriotische katholieke kerk. [00:26:12] Een kerk die onder toezicht van de communistische partij functioneert. [00:26:16] In de periode van Paus Franciscus is er een zogeheten geheime overeenkomst gesloten tussen de Heilige Stoel en China. [00:26:26] Niemand buiten het Vaticaanse staatssecretariaat weet wat daar precies in staat, maar men gaat ervan uit dat in die overeenkomst onder andere afspraken gemaakt zijn ter regulering van bischopsbenoemingen in die patriotische kerk. [00:26:42] Benoemingen die de goedkeuring van het regime nodig zouden hebben. [00:26:48] Veel Chinese katholieken zijn hier erg ongelukkig over om het maar zachtjes uit te drukken. [00:26:55] Ook kardinaal Sen geldt als een belangrijk criticus. [00:28:05] TV Gelderland 2021 Beste luisteraar, weer terug naar het werkzame leven van Jimmy Lai dat hij in de jaren voor zijn gevangenschap leidde. [00:29:21] Ondanks de Chinese belofte bleek na 1997 al snel dat de autoriteiten de weg naar repressie opgingen. [00:29:32] In het jaar 2003 werd de Stadsbewoners de net genoemde Nationale Veiligheidswet opgelegd. [00:29:42] Het was ook in dat jaar dat de beide persorganen van Jimmy Lai zich duidelijk als deel van de democratische beweging begonnen te manifesteren. [00:29:51] In een stad met 7 miljoen inwoners marcheerde dat jaar minstens een half miljoen mensen tijdens de demonstratie door de stad. [00:30:01] De angst van de communistische partij dat de democratische koord zou overslaan naar het binnenland werd er natuurlijk niet minder om. [00:30:13] In een vragesprek met de Amerikaanse priester Robert Sirico vertelde Lye hoe hij de kracht van een aantal westerse ideeën als een erfenis van anderhalve eeuw Brits koloniaal bestuur opvatte. [00:30:28] Hij zei toen, wij erfden westerse cultuur en westerse waarden en instituties. [00:30:37] De Britten hebben ons nooit een echte democratie gegeven, maar zij gaven ons wel zaken als de rechtsstaat, het particuliere eigendom, de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van vergadering en de vrijheid van godsdienst. [00:30:53] En daarom is China zo bang voor ons. [00:30:56] De waarden die wij delen met het Westen zijn erg gevaarlijk voor de Chinese machthebbers. [00:31:02] Daarom willen ze ons onderdrukken. [00:31:06] Wij vormen een klein eiland, maar we hebben grootse ideeën. [00:31:12] Lai's geloof in de macht en kracht van deze ideeën is hij in de loop der jaren steeds nadrukkelijker gaan verbinden met zijn katholieke geloof. [00:31:24] Katholieken als Joseph Zen, Martin Li en Jimmy Lai speelden een vooraanstaande rol in de democratische beweging van Hongkong. [00:31:35] Slechts 5% van de stadsbevolking was katholiek, maar de invloed van de kerk was veel groter. [00:31:42] Met name door de honderden katholieke scholen die de stad kende. [00:31:47] Anderzijds was het niet zo dat alle vooraanstaande katholieken in de stad democraten waren. [00:31:55] Een van de stedelijke functionarissen die onder vuur van de democratische beweging lag, was mevrouw Carrie Lam. [00:32:03] Ik herinner me haar naam nog uit de toenmalige berichtgeving in de Nederlandse pers. [00:32:10] Ook zij was katholiek, samen met enkele andere vooraanstaande functionarissen. [00:32:16] Nee, de katholieke neuzen in Hongkong stonden niet allemaal in dezelfde richting. [00:32:23] Een hoogtepunt in de democratische strijd zien we in het jaar 2014, toen er een protestbeweging ontstond die vooral door studenten werd gedragen. [00:32:35] Idealistische, naïeve, vaak erg jonge demonstranten begonnen tussen de regeringsgebouwen en op andere belangrijke plaatsen in de stad tentenkampen op te slaan. [00:32:48] Een van hun leiders was Joshua Wong, die twee jaar eerder als teenager een succesvolle beweging was begonnen tegen de introductie van pro-communistisch cursusmateriaal op middelbare scholen. [00:33:02] Die tentenkampen werden bewoond door circa 10.000 mensen. [00:33:09] Het regime in Peking begon intussen de stadsbewoners op te roepen alert te zijn tegen, citaat, een klein groepje mensen dat in samenwerking met buitenlandse machten bezig was de opzet van één land, twee systemen te doorkruisen. [00:33:30] Peking had de stad natuurlijk al van ouds gezien als een toevluchthaven voor gevaarlijke mensen met gevaarlijke ideeën. [00:33:38] In 1989 waren in de stad Immers een miljoen mensen de straat op gegaan om hun steun te betuigen aan de actievoerders op het Plein van de Hemelse Vrede. [00:33:49] En vanaf dan werd ieder jaar een massaal bezochte herdenkingsbijeenkomst in Victoria Park gehouden. [00:33:58] Na 1989 werd nationale veiligheid een steeds belangrijker thema voor het paranoïde en buiten de openbaarheid acterende regime. [00:34:09] Het was duidelijk dat men na 1997 Hongkong in werkelijkheid zag als een potentieel subversieve vijfde kolonne. [00:34:19] Een gevaar voor de Volksrepubliek, een gevaar voor het communistische systeem op het vasteland. [00:34:27] Dat gevaar was in hun ogen nog toegenomen door het beleid van de laatste Britse gouverneur. [00:34:35] de in 1992 in functie getreden Chris Patton, ook een katholiek trouwens, begon toen het stadsbestuur te democratiseren door het kiesrecht te verbreden. [00:34:47] Onder protest van zowel de Chinese regering als ook van invloedrijke leden uit de zakenwereld van Hongkong zelf. [00:34:56] Maar in het jaar 2014 27 jaar na de machtsovername door China, zag het er voor de vrijheid niet goed uit. [00:35:08] De kandidaatstelling was steeds meer ingeperkt door eisen als dat de kandidaat van het land moest houden, een codeaanduiding voor sympathie hebben voor de partij. [00:35:21] Intussen was Jimmy Lai en zijn belangrijke persorganen zich steeds verder openlijk gaan verbinden met de democratische beweging. [00:35:31] In de aanloop naar dat tentenkamp hadden zich samen met kardinaal Tsen en advocaat Martin Lee al bezig gehouden met het opbouwen van steun voor een burgerreferendum over een gewenste democratisering van Hongkong. [00:35:47] En ook hij zette een tentje op waar hij overdag verbleef gedurende de 79 dagen dat de actie duurde. [00:35:56] Elke avond reed hij in zijn Mercedes met chauffeur terug naar huis. [00:36:02] Tegenstanders gooiden soms molotovcocktails over de toegangspoort naar zijn huis. [00:36:07] En een keer werd hij in zijn tentje door onbekende lieden met vleesafval overgooid. [00:36:13] Anonieme agenten probeerden de distributie van zijn krant te verstoren. [00:36:18] Computerhacks werden ingezet. [00:36:21] En een vanuit Peking georchestreerde advertentieboycott verhoogde de druk. [00:36:29] De gebeurtenissen van 2014 hebben zijn inzet voor de democratische beweging in verregaande wijze versterkt. [00:36:37] Sinds 1989 had hij al geld geschonken en artikelen geschreven ter ondersteuning van de beweging. Vanaf 2014 raakte hij ook fysiek betrokken. [00:36:51] In de jaren 2019-2020 brachten twee voorgestelde wetten het verzet tot een kookpunt. [00:36:59] Eerst kwam het in Hongkong tot een wetsvoorstel waarmee het mogelijk zou zijn inwoners van de stad naar China over te brengen voor bepaalde rechtszaken. [00:37:08] In een reeks demonstraties kwam het op zaterdag 15 juni 2020 tot een manifestatie waaraan 2 miljoen mensen deelnamen. Meer dan een kwart van de totale stadsbevolking. [00:37:24] Lai's krant speelde er een sleutelrol in. [00:37:28] In juli van dat jaar maakte Lai een reis naar Washington. [00:37:32] Hij had daar ontmoetingen met vicepresident Mike Pence, de minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo en de voormalige veiligheidsadviseur John Bolton. [00:37:44] We zitten dan in de eerste termijn van Trump. [00:37:49] Hij communiceerde de boodschap dat de democratische beweging in Hongkong Amerikaanse steun verdiende. [00:37:57] Het was trouwens ook in dat jaar dat Jimmy Lai een eredoctoraat van de Katholieke Universiteit van Amerika uitgereikt kreeg. [00:38:07] In februari 2020 werd Lai voor het eerst door de politie opgepakt voor een verhoor. [00:38:14] Zeven weken later waren ze er weer met de aanklacht dat hij deel had genomen aan de jaarlijkse herdenking in Victoria Park. [00:38:24] Het was ook in die tijd dat hij met een andere groep Hongkongers een advertentie financierde in de belangrijkste kranten in de westelijke wereld, waarin steun gevraagd werd. [00:38:40] En in de zomer van 2020 werd door China's Nationale Volkscongres de zogeheten Nationale Veiligheidswet aangenomen. [00:38:49] Waardoor er in feite een definitief einde aan de vrijheid in Hongkong gemaakt werd. [00:38:57] De wet veroordeelde zaken als terrorisme, subversie, afscheiding of samenspanning met buitenlandse krachten. [00:39:07] Maar zoals in de communistische traditie gebruikelijk werden deze zaken in zo brede termen beschreven dat iedere vorm van kritiek onder de nieuwe regels viel. [00:39:17] Maximum straf, levenslang gevangenis. [00:39:23] Tegelijkertijd werd de juryrechtspraak afgeschaft en de vrije keuze van een advocaat aan banden gelegd. Vanaf dan werden partijen en andere politieke verbanden onder druk opgeheven, werden bibliotheken van een deel van het boekenbezit ontdaan en begonnen oppositieleiders steeds meer het land te verlaten. [00:39:48] In de 3,5 jaar na het inwerking treden van de veiligheidswet werden een kleine 300 mensen gearresteerd. [00:39:57] Jimmy Lai werd in diezelfde zomer geboeid van huis weggehaald om persoonlijk aanwezig te zijn bij een politieinval die door 250 man werd uitgevoerd in het gebouw van zijn krant. [00:40:12] Op 31 december kwam hij definitief in de gevangenis terecht. [00:40:17] En daar zit hij tot op de dag van vandaag gevangen. [00:40:21] Na veroordeeld te zijn voor kleinere straffen op basis van oudere wetten, begon in december een lang proces dat op basis van die nieuwe veiligheidswet begon. [00:40:33] Het definitieve vonnis wordt waarschijnlijk in de zomer van dit jaar uitgesproken. [00:40:39] Ook een aantal journalisten en bestuurders van krant en tijdschrift zijn inmiddels vastgezet. [00:40:46] Uiteraard is aan het bestaan van beide publicaties een eind gekomen. [00:41:13] Ja, ik denk dat het goed is we niet hebben. Ik denk dat het goed is dat we het niet hebben. [00:41:48] MUZIEK Jimmy Lai wordt vastgehouden in Stanley Prison, Hongkongs oudste nog functionerende gevangenis. [00:43:21] De meeste gevangenen zitten daar met z'n achten in groepcellen. [00:43:27] Vaak worden de cellen ook gevuld met het dubbele aantal gevangenen. Maar Lai wordt in totale afsondering gevangen gehouden. [00:43:35] Hij is een klasse A gevaren, normaal een categorie voor moordenaars en anderen als extreem gevaarlijk geachte gevaren. [00:43:45] Hij ziet zijn gezin tussen de twee en de vier keer per maand. [00:43:53] Zijn vrienden zien hem doorgaan slechts tijdens rechtszittingen. [00:43:59] Zijn gezondheid laat de wensen over, onder andere door de hoge bloeddruk en suikerziekte. [00:44:06] Hij nadert nu de tachtig. [00:44:09] Hij schrijft dagelijks in het Engels in een soort losbladig dagboek. [00:44:15] Gedurende de eerste twee jaar zijn een aantal van die aantekeningen buiten de gevangenis geraakt. [00:44:23] Lai ziet zijn bestaan in simpele termen. [00:44:27] Hij moet overleven in waardigheid. [00:44:31] Hij moet mentaal en spiritueel een vrij man blijven en trouw blijven aan zijn principes. [00:44:39] Zijn dagen hebben de structuur en de eenvoud van een benedictijnaar monnik. [00:44:45] Hij ontwaakt vroeg en brengt zijn tijd door met lezen, bidden, mediteren en tekenen, naast de verplichte gevaarnisarbeid. [00:44:59] Over dat lezen, Lai was al voor zijn bekering goed bevriend met Joseph Ts'en. [00:45:09] Hij heeft via Joseph Ts'en ook veel financiële ondersteuning verleend aan de Chinese kerk en de armen daar. [00:45:19] Toen Lai in 1997 bekendmaakte dat hij gedoopt wilde worden, heeft de kardinaal hem een grote stapel boeken geschonken. [00:45:29] Het begin van een diepgaande theologische studie die Lai vooral later in de gevangenis heeft voortgezet. [00:45:38] De gevangenisregels waaronder hij tot op de dag van vandaag leeft, maken het hem mogelijk zes boeken per maand te lezen. [00:45:49] We weten dat hij het verzamelde werk van de 16e eeuwse mysticus Johannes van het Kruis in zijn cel gehad heeft, naast boeken van bijvoorbeeld de 20e eeuwer Chesterton. [00:46:02] Hij heeft ook veel boeken van Benedictus XVI gelezen, naast werk van de door de naties vermoorde Lutheraanse theoloog Dietrich Bonhoeffer. [00:46:14] Een bevriende Amerikaanse journalist verbaasde zich. [00:46:19] Ik geloof niet dat Jimmy veel katholieke filosofie en theologie las voor hij naar de gevangenis ging. [00:46:26] Maar nu verslint hij deze boeken. [00:46:30] Naast bidden en lezen is hij tijdens zijn gevangenschap ook religieuze thema's gaan tekenen. [00:46:38] Vooral voorstellingen van de Leidende Christus en zijn Heilige Moeder. [00:46:43] Jimmy schreef in oktober 2022 in zijn cel. [00:46:48] Ik probeer boven mezelf uit te stijgen om in gemeenschap te treden met God. [00:46:54] Ik zou mezelf moeten vergeten en aan God denken en hem leren kennen en hem helpen zijn kruis te dragen. [00:47:04] Mogen God mij hierbij helpen. [00:47:07] Voor nu probeer ik goede tekeningen te maken, zo goed als ik kan. [00:47:14] En de volgende dag schreef hij, nu kost het me twee dagen om een tekening van de Pietà te maken. [00:47:21] Goed, ik wil hier zo goed mogelijk in worden, hoeveel tijd en geduld het me achteraf nu ook zal vragen. [00:47:29] Ik wil de mensen alleen mijn geslaagde tekeningen laten zien. [00:47:33] Tenminste, de beste die ik op dit moment kan maken. [00:47:37] Slechts met discipline kan ik een goede schilder worden. [00:47:41] Moge God me daarbij helpen. [00:47:46] Lai werkt als gevangenen vaak vier uur per dag aan zijn gekleurde religieuze tekeningen. [00:47:53] Dat tekenen is overigens niet pas in de gevangenis begonnen. [00:47:57] Al in 1994 ontmoette hij en Teresa de Chinees-Amerikaanse schilder Willis Ting. [00:48:06] Het drietal raakte toen bevriend. [00:48:10] Ting behoorde tot de kunstenaars uit de New Yorkse pop-art groep. [00:48:15] Andy Warhol was een vriend en Roy Lichtenstein was een buurman. [00:48:21] In midden van de jaren negentig heeft Lai enkele maanden les gehad van Ting in Amsterdam, waar Ting toen over een studio beschikte. [00:48:31] Ting is in 2002 overleden. [00:48:36] Anders dan de meeste andere politieke gevangenen van onze tijd had Lai nooit een specifieke politieke agenda of was bezig een bepaald politiek platform voor hemzelf te bouwen. [00:48:49] Zijn publiek geuite ideeën beperkte zich tot de expressie van politieke en economische vrijheid. [00:48:57] Toen de Amerikaanse priester Robert Sirico hem voor het eerst ontmoette, zag hij het enthousiasme van een recente bekerling. [00:49:08] Dat enthousiasme ging ook over een verdediging van de menselijke waardigheid, mensenrechten en een diepe aandacht voor gebed en meditatie. [00:49:20] Sirico vertelde Hoe meer Lai studeert, hoe meer religie zijn krachtgevende binnensten begon te vullen. [00:49:32] Dat maakte hem tot zo'n gevaarlijke tegenstander van het regime. [00:49:37] Je kunt een man niet breken die niet meer geeft om geld of om fysieke vrijheid. [00:49:43] In de gevangenis verdiept hij dit mystieke gevoel. [00:49:49] Zoiets beweegt bergen. [00:49:52] Het is wat Mandela op een seculiere manier had. [00:49:57] Hij leefde in de ban van zijn spiritualiteit en zijn geloof. [00:50:02] Vergeet niet, hij bekeerde zich tijdens het pontificaat van Johannes Paulus II, die ook een groot imago als vrijheidsstrijder had. [00:50:13] Al dus de woorden van de priester Sirico die een indrukwekkende film over Jimmy Lai heeft gemaakt onder de titel De Hongkonger. [00:50:24] Een film die u onder andere op YouTube kunt vinden en waar ik ook het nodige aan heb ontleend. [00:50:31] Beste luisteraar, ik ben aan het eind van mijn verhaal over het wonderlijke leven van Jimmy Lai gekomen. [00:50:39] Graag vraag ik u voor deze dappere man te bidden. [00:50:45] Volgende week kunt u luisteren naar het eerste van twee delen over een vorig jaar verschenen Duitsstalig boek van de katholieke psychiater Rafael Bonelli. [00:50:56] Dat boek draagt de titel Taboe en de onmerkelijke ondertitel luidt in vertaling Wat wij niet denken mogen en waarom. [00:51:09] Ik dank u weer voor uw gewaardeerde aandacht. [00:51:21] U hebt geluisterd naar De Ladder van Jacob door Theo Parlevliet.